Background

Principiële houding brengt kabinet in onmogelijke positie

Ondanks dat de economie vanaf 2013 weer gaat groeien moet het kabinet fors bezuinigen om aan de Europese regels te voldoen. Maar om zowel de staatsschuld als het begrotingstekort voldoende terug te dringen, is bijna onmogelijk. Dat brengt het kabinet in een lastige positie.

Premier Mark Rutte en minister Jan Kees de Jager (L, Financien). © ANP Beeld null
Premier Mark Rutte en minister Jan Kees de Jager (L, Financien). © ANP

Eerst het goede nieuws. Volgens de ramingen van het CPB trekt de economie weer aan in 2013 en ook in de twee jaar daarna. Een belangrijke indicatie daarvoor is de groei van de voor Nederland relevante wereldhandel. Als exportland profiteert Nederland daarvan. Volgend jaar groeit de relevante wereldhandel met 4,5 procent en de twee jaar erna zelfs met 6 procent. Mede hierdoor groeit de economie volgend jaar weer met 1,25 procent en zelfs met 1,5 procent in 2015.

De economische groei heeft op de langere termijn ook gevolgen voor het begrotingstekort. Dat tekort daalt langzaam, van 4,5 procent dit jaar tot 3,3 procent in 2015. Maar juist deze korte periode van ernstige tekorten zullen de staatsschuld - bij een onveranderd beleid - hard doen toenemen. Voor 2015 wordt de totale schuld van Nederland geraamd op bijna 76 procent van het BBP.

Regels
Met zowel de torenhoge staatsschuld als het oplopende begrotingstekort komt het kabinet in grote problemen. De regering heeft de afgelopen anderhalf jaar steeds gehamerd op begrotingsdiscipline binnen Europa en feit dat de regels moeten worden nageleefd. Premier Rutte opperde zelfs dat het mogelijk moest zijn om landen uit de eurozone te zetten als ze zich stelselmatig niet aan de regels zouden houden. Het kabinet zal er dan ook alles aan doen om binnen de door Europa gestelde grenzen te blijven. Maar het is zeer twijfelachtig of dat kan.

De regels vanuit Brussel dicteren dat de staatsschuld lager moet zijn dan 60 procent van het BBP en dat het begrotingstekort niet boven de 3 procent uit mag komen. Dit jaar gaat Nederland daar fors overheen, maar gelukkig voor het kabinet geldt in 2012 binnen Europa nog een uitzonderingsregel, vanwege de slechte economische situatie.

Volgend jaar ligt dat anders en moet een fors begrotingstekort van 4,5 procent worden teruggebracht. Daarvoor moet minstens 9 miljard euro bezuinigd worden. Dat bedrag wordt hoger omdat bezuinigen ook geld kost. Als je bijvoorbeeld meer ambtenaren wil ontslaan, kost je dat in het begin veel geld aan afvloeiingsregelingen. Het is veilig om voor het totaal aan bezuinigingen 40 procent te rekenen dat je nodig hebt om de extra kosten te dekken. Voor 2013 zou daarmee het benodigde bedrag aan besparingen neerkomen op 16 miljard, aldus het CPB.

Als het kabinet echt aan de Europese regels wil voldoen staat ze voor een bijna onmogelijk opgave. Niet alleen moet er dus 16 miljard bezuinigd worden om het begrotingstekort in 2013 terug te dringen - de staatsschuld is eind dit jaar ook nog eens veel hoger dan de regels toelaten. Het is dus bijna onvermijdelijk dat Nederland de regels zal moeten overtreden. Natuurlijk kan Nederland vragen om de uitzonderingsregel te verlengen, maar dat zal voor na 2013 lastiger te verkopen zijn, omdat de economie dan immers weer gaat groeien.

Koopkracht
Premier Rutte zal in ieder geval willen dat het begrotingstekort binnen de perken blijft. En dus zullen er flinke bezuinigingsmaatregelen aangekondigd worden. Tegelijk waarschuwen diverse economen ervoor dat te veel bezuinigingen de Nederlandse economie veel schade kunnen toebrengen.

Electoraal zullen besparingen ook niet goed vallen. Het CPB voorziet ook voor de komende drie jaar een koopkrachtdaling. Dat zou betekenen dat straks vijf jaar achtereen de koopkracht daalt. Dat is sinds de jaren '80 niet meer voorgekomen. Het zal de onderhandelingen in het Catshuis, die maandag beginnen, nog veel lastiger maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden