Primetime

Nooit ging het beter met de televisie: we kijken meer dan ooit, verslinden de ene serie na de ander en discussiëren massaal op Twitter. Tijd om de balans op te maken.

1. Televisie is de nieuwe cinema

Als je vroeger tv ging kijken, ging je 'gewoon tv kijken': een avondje zappen tussen spelshows, een handjevol soaps, een of ander politieprogramma en misschien nog een beetje nieuws. Series op televisie beperkten zich vooral tot soaps en sitcoms, die het goed deden als luchtige snack, maar als je aan het eind van de avond het licht uit deed had je nou niet bepaald een voldaan gevoel. De televisieserie was het lelijke kleine, in goedkope kleren gestoken broertje van de knappe, rijke cinema.


Anno 2013 zijn televisie en cinema minstens gelijkwaardig. Gevestigde acteurs en regisseurs van naam maken maar wat graag de overstap van het grote naar het kleine scherm: Charlie Sheen en Kiefer Sutherland waren er met respectievelijk Two and a Half Men en 24 vroeg bij . In het geval van Sheen kun je je afvragen of de overstap van film naar televisie pure noodzaak was - zijn Hollywood-carrière zat in het slop. Maar de twee pionieers hebben gezelschap gekregen van grote namen als Kevin Spacey (House of Cards), Zooey Deschanel (New Girl), Steve Carrell (The Office), Jeff Daniels (The Newsroom), Alec Baldwin (30 Rock), William H. Macy (Shameless), Dustin Hoffmann (Luck), Kevin Bacon (The Following), Steve Buscemi (Boardwalk Empire) en Claire Danes (Homeland).


Regisseur Martin Scorscese, acht keer genomineerd voor een Oscar, is uitvoerend producent van de successerie Boardwalk Empire. David Fincher (Fight Club, Seven, The Curious Case of Benjamin Button) regisseerde de eerste twee afleveringen van House of Cards. Ook Neil Mann (Starsky & Hutch, Heat, Public Enemies) en Gus van Sant (Good Will Hunting, Milk) zochten hun heil op televisie.


'Het statusverschil tussen televisie en cinema bestaat niet meer', zei filmcriticus David Denby van The New Yorker tijdens een rondetafeldiscussie. Inderdaad: van film naar televisie is eerder een stap omhoog dan naar beneden. Waar regisseurs bij film hun verhaal in maximaal drie uur moeten vertellen, hebben ze daar bij televisie tien tot twintig uur voor. Per seizoen. Acteurs op hun beurt hebben bij een televisieserie veel meer tijd en ruimte om hun karakter vorm en diepte te geven dan bij film.


'Het spectrum van dingen die uitgezonden worden op televisie is veel creatiever dan bij film', zei James Manos jr., schrijver van The Sopranos, tijdens de European Film Market in Berlijn eerder dit jaar. 'Al die televisiezenders hebben niches die allemaal gevuld moeten worden. De televisie van tegenwoordig geeft artiesten de vrijheid om een verhaal te vinden dat impact heeft en om dat verhaal in een coole vorm te gieten. Diezelfde flexibiliteit en vrijheid heb je niet bij Hollywoodfilms.'


Series als Homeland, Mad Men, Breaking Bad, Game of Thrones - maar ook de Deense successeries Borgen en The Killing - zijn in feite films van tien uur die de kijker week na week volgt (of, steeds vaker: in één ruk achter elkaar kijkt). Daar zijn de budgetten ook naar: Mad Men kost tussen de 2 en 2,5 miljoen dollar per aflevering; Breaking Bad slokt per episode ongeveer 3 miljoen dollar op, en de makers van Game of Thrones konden alleen het eerste seizoen al 60 miljoen dollar stukslaan.


2. Meer concurrentie = meer kwaliteit

Dacht u dat u met Nederland 1,2,3, RTL 4,5,7, 8, SBS 6, Net 5, Veronica, Discovery Channel, National Geographic en een handjevol Belgen, Duitsers en Britten al voldoende te kiezen had? Het kan altijd meer en beter.


De toekomst van het televisieaanbod zit hem echter niet in nog meer nieuwe zenders, maar in online-aanbieders waar we voor een vast bedrag per maand alle series en films kunnen kijken die we maar willen, wanneer we maar willen. Het kan nog even duren voordat we een dergelijke dienst in Nederland hebben, maar in de Verenigde Staten is aanbieder Netflix de koning van het digitale aanbod.


Bijna 30 miljoen Amerikanen - en 7 miljoen mensen buiten de VS - hebben een abonnement op de dienst, waar je voor een bescheiden 8 dollar (6 euro) per maand de beschikking hebt over een bibliotheek van tienduizenden afleveringen van series en films. Was het tot nu toe nog wikken en wegen of je een abonnement op bijvoorbeeld UPC, Ziggo, XS4all, of Digitenne neemt, in het geval van Netflix is het simpelweg een kwestie van een app downloaden en je kunt beginnen met kijken.


Zoals Netflix de hete adem is in de nek van de traditionele televisiezenders, zo zitten Warner, Microsoft en Amazon op hun beurt Netflix op de hielen met vergelijkbare diensten. Behalve het aanbieden van al bestaande series komen deze platforms ook met hun eigen aanbod. Netflix lanceerde eerder dit jaar het politieke drama House of Cards en komt binnenkort met een gloednieuw seizoen van het populaire Arrested Development.


Amazon gooide vorige maand in één klap maar liefst 14 nieuwe pilots online; de kijker beslist welke series een vervolg krijgen. En dan hebben we het nog niet eens gehad over het on-demand platform Hulu, dat in het bezit is van mediagiganten Comcast, News Corp. en Disney.


Al die verschillende zenders, aanbieders en platforms kunnen misschien voor de kijker een beetje overweldigend zijn. Maar uiteindelijk mag die zichzelf geruststellen met een van de basisprincipes uit de televisiewiskunde: meer concurrentie = meer kwaliteit.


3. Weinig kijkers ¿ per definitie een mislukking

Al jaren wordt het succes van een televisieprogramma gemeten aan de hand van hoeveel mensen er hebben gekeken. Keken er veel mensen, dan is het programma haast automatisch een succes; weinig kijkers betekent een flop. Dat verandert nu er steeds meer aanbod komt, we zelf kunnen bepalen wanneer we programma's kijken (82 procent van de huishoudens in Nederland met een televisie-aansluiting heeft digitale televisie) en waarmee we dat doen (uit een onderzoek van Stichting Kijkonderzoek blijkt dat 49 procent van de mensen weleens tv kijkt op de laptop; 40 procent op de desktop of smartphone en 24 procent op een tablet).


Misschien staan veel kijkers nog steeds wel voor succes, maar weinig kijkers betekent niet per definitie dat een programma mislukt genoemd mag worden. In 2012 trokken de populaire series Breaking Bad, Game of Thrones en Mad Men respectievelijk gemiddeld 'maar' 4 miljoen, 1,3 miljoen en 3,7 miljoen kijkers in de Verenigde Staten, terwijl hap-slik-weg-televisie als NCIS en The Big Bang Theory gemiddeld 15,6 miljoen en 13,7 miljoen kijkers trokken.


De populariteit van een serie uit zich niet per definitie in kijkcijfers, maar in het engagement van de kijker. Dat brengt ons bij het volgende punt.


4. Twitter, Twitter, Twitter, Twitter

Televisiemakers wilden altijd met hun programma's bereiken dat er de volgende dag 'bij de koffieautomaat' over gepraat werd. Nu we meer en meer actief zijn op Twitter kunnen we onszelf die kop automaatkoffie van bedenkelijke kwaliteit besparen en gewoon meteen met 140 tekens per keer onze gevoelens, ideeën en gedachten over een televisieprogramma met elkaar delen.


Natuurlijk is ook hier weer een naam voor bedacht: social TV. In Nederland houdt Remotely.tv bij hoeveel er wordt getwitterd over televisieprogramma's en de resultaten kunnen opzienbarend zijn. Zo keken er op zondag 5 mei slechts 23 duizend mensen naar een documentaire over de jongensband One Direction op Net 5. Met een marktaandeel van 1,6 procent nauwelijks iets om over naar huis te schrijven. Maar buzzwise scoorde het programma met 4.650 tweets juist heel erg goed; beter dan So You Think You Can Dance (3213 tweets) en Studio Sport Eredivisie (1053).


Op het SXSW-festival dat in maart plaatsvond, zei Jenn Deering Davis van onderzoeksbureau Union Metrics: 'Als er geen buzz is op Twitter, kijken mensen niet.' Nu zal het niet zo zwart-wit gesteld zijn, maar televisieprogramma's doen er goed aan om te zorgen dat er op Twitter over ze wordt gepraat. Volgens Union Metrics kijken drie op de tien mensen naar een programma omdat mensen in hun tijdlijn ernaar kijken. De zombie-serie The Walking Dead heeft bijna 1,5 miljoen volgers op Twitter; Lena Dunham, schrijver en hoofdrolspeler van Girls, heeft er bijna 1 miljoen en Game of Thrones zit op ruim 723 duizend volgers.


Televisieproducenten haken in en gebruiken Twitter voor het enthousiast maken van het publiek of brengen karakters uit een serie tot leven op Twitter, zoals de onhandige receptioniste Erin Hannon uit The Office.


Bij de allerlaatste uitzending van de politieserie Hawaii Five-0 konden de kijkers via Twitter stemmen hoe de serie moest eindigen; kijkers aan de Amerikaanse oostkust kozen voor een ander einde dan die aan de westkust.


Twitter zelf zit ook niet stil en kocht onlangs Bluefin Labs, een bedrijfje dat gespecialiseerd is in analyses op het gebied van social TV. Eind vorige maand sloot Twitter nog een miljoenendeal met Starcom Mediavest Group - een van de grootste advertentie-inkopers ter wereld - en binnenkort komt het platform met speciale Twitter-kijkcijfers, waarvoor het een samenwerking is aangegaan met Nielsen, de Amerikaanse neef van Stichting Kijkonderzoek.


5. Vergeet 3D, hier komt 4K. Als je het kan betalen.

Weet u nog? Een paar jaar geleden wist men het zeker: iedereen gaat aan de 3D-televisie. Maar waar we het nog wel leuk vinden om eens in de zoveel tijd een brilletje op te zetten voor een spektakelfilm in de bioscoop, achten we een 3D-televisie in de huiskamer een beetje overbodig. Er worden nog wel 3D-tv's verkocht, maar minder dan verwacht, zo gaf televisiegigant Samsung vorig jaar toe. En na het bezoeken van 's werelds grootste gadgetbeurs CES in Las Vegas in januari concludeerden ook onder andere de websites Forbes en TechRadar en een hoge vertegenwoordiger van de BBC: 3D is dood.


Leve 4K Ultra HD, de nieuwste techniek die de televisiewereld moet veroveren. Is nog mooier, nog scherper, nog realistischer, heeft nog beter geluid en nog veel meer overbodige functies dan de huidige generatie HD-televisies. 4K staat voor ongeveer vierduizend, het aantal horizontale pixels op het beeldscherm. Omdat 4K zowel twee keer zoveel pixels horizontaal als verticaal heeft dan Full HD heeft 4K (UHD voor intimi) al met al vier maal zoveel pixels als de techniek die we nu gewend zijn. Dus straks kunnen we nog meer details zien, op nog grotere televisies.


Zitten we daarop te wachten? Voorlopig blijft het voor UHD bij 'kijk mij eens sexy zijn': er zijn nog geen dragers die uit de voeten kunnen met de 4K-technologie; dvd is iets van voor de jaartelling en Blu-ray gaat tot maximaal 1080 pixels (Full HD). Dan is er nog de prijs. Een bescheiden 4K-UHD televisie kost al gauw 5.000 euro. Sony en LG hebben ook televisies van respectievelijk 25 duizend en 15 duizend euro. Dan heb je wel een scherm met een diagonaal van 84 inch. Dat is 214 centimeter: een twijfelaar op z'n kant.


6. Google is er al, Apple komt eraan.

Twee maanden geleden moesten we een beetje lachen toen Henk Hagoort, baas van de Nederlandse Publieke Omroep, de naamswijziging voor Nederland 1,2 en 3 aankondigde. Binnenkort heten die zenders NPO 1, NPO 2 en NPO 3. Dit om, zo zei Hagoort, 'beter tegenwicht te kunnen bieden aan internationale mediamerken als YouTube, Google en Apple.'


Misschien een beetje ambitieus, maar inderdaad: Apple en YouTube (dat is van Google) beuken op de poorten. Als ze al niet binnen zijn. Want laten we eerlijk zijn: wie kijkt er nou nog een muziekvideo op televisie, terwijl je die ook op extreem hoge kwaliteit via YouTube kan kijken, op je laptop, smartphone of tablet?


Google-baas Eric Schmidt zei vorige week nog dat YouTube de strijd met televisie al gewonnen had. 'Het is niet een vervanger voor iets dat we al kennen; het is iets nieuws waar we goed over na moeten denken, hoe we gaan programmeren, beheren en nieuwe platforms bouwen.'


De videodienst heeft maandelijk meer dan 1 miljard unieke bezoekers en creeërt zelfs zijn eigen beroemdheden: Justin Bieber was voor het eerst te zien op YouTube en ook de Nederlandse Esmée Denters werd ontdekt doordat ze haar eigen video's online plaatste. Hele series kunnen bekeken worden op YouTube, net als liveconcerten. Acht miljoen mensen hebben zich geabonneerd op het YouTube-kanaal van Rihanna.


Apple hield zich tot nu toe - op Apple TV na - redelijk koest op de tv-markt. Maar daar kan binnenkort verandering in komen. Er gaan geruchten dat Apple bezig is met een nieuwe televisie die met een ring aan de vinger bestuurd kan worden en waar we door middel van apps naar gaan kijken.


Dat betekent: geen vast televisie-abonnement meer nodig; als je bijvoorbeeld De Wereld Draait Door wilt kijken, download je gewoon even de NPO 1-app. En op diensten als Netflix en YouTube kun je je - al dan niet betaald - abonneren. Voorlopig blijft het echter nog bij een gerucht.


NETFLIX IN NEDERLAND?

Ze zitten in de Verenigde Staten, Canada, Groot Brittanië, Ierland, Noorwegen, Denemarken, Zweden en Finland. Maar wanneer komt Netflix nou naar Nederland? Begin dit jaar werd de Nederlandse serie- en filmfan nog teleurgesteld: het on-demandplatform had nog niet zo veel haast om naar ons land uit te breiden. Maar toen Netflix eind april zijn kwartaalcijfers bekend maakte, meldde het dat het nog dit jaar in Europa wil uitbreiden. In een recent verschenen advertentie zocht Netflix behalve Turks, Frans, Koreaans en Hindi-sprekende mensen ook Nederlandstalig personeel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden