Prima Canta

De Canta's zwieren door de stad. De brommobiel is niet alleen geliefd bij mindervaliden, scholieren en rijbewijslozen zijn er ook dol op. Tijd voor het eerste Canta-ballet, van gehandicapten en prof-dansers.

MADELON MEESTER

Een grijze Dacia Duster scheurt over de trambaan om nog snel, voor het stoplicht, het invalidenwagentje van Wilger van Eunen in te halen. Van Eunen, groot postuur, grijze stekeltjes en een licht Amsterdamse tongval, haalt zijn schouders op. 'Dat gebeurt veel', zegt hij. 'En vroeger deed ik het waarschijnlijk ook.'

Sinds negen maanden rijdt Van Eunen een Canta: het invalidenwagentje dat het midden houdt tussen een brommer en een auto. Door zijn reuma raakte de 58-jarige inkomensbeheerder de afgelopen jaren steeds meer sociaal geïsoleerd. 'Ik zat hele dagen achter de televisie of de computer en zag alleen nog maar mensen die in de buurt woonden.' Nu rijdt hij met Radio Noord-Holland op de achtergrond weer overal naartoe: de kilometerteller geeft al 8.715 gereden kilometers aan.

Vanavond is Van Eunen te zien in de voorstelling Het Nationale Canta Ballet dat in de Gashouder in Amsterdam wordt uitgevoerd door Het Nationale Ballet. Het is een ontmoeting tussen professionele dansers en minder validen en tevens de grote finale van een zes weken durende lofzang op de Canta. In samenwerking met Nijgh & Van Ditmar, NTR en diverse documentaire- en theatermakers verschenen er onder meer het boek De Benenwagen van Karin Spaink, diverse documentaires en een televisieserie.

Het startschot voor het project werd gegeven toen programmamaker Bert Kommerij drie jaar geleden een foto op internet plaatste van een rode Canta op de trambaan. Er kwamen zoveel reacties en foto's van andere Canta's binnen, dat Kommerij besloot de algehele fascinatie voor het autootje in een documentaire vast te leggen. Later voegden schrijfster Karin Spaink en filmmaker Maartje Nevejan, die beiden op hun eigen manier affiniteit hebben met de Canta, zich bij het project.

Van Eunen merkt die fascinatie van omstanders ook als hij in zijn Canta rijdt, vertelt hij, terwijl hij soepel tussen twee paaltjes van de zij-ingang van het Vondelpark laveert. Vooral onder toeristen - volgens Van Eunen vooral Koreanen - is het typische Nederlandse autootje een geliefd fotografeerobject. De Canta moet wel het eerste hulpmiddel voor invaliden zijn waar ook mensen zonder lichamelijke beperking in gezien willen worden. Mensen die hun rijbewijs niet halen, schaffen een Canta aan, maar ook scholieren verkiezen het invalidenwagentje zo nu en dan boven een brommer of scooter.

Jaloers

Volgens Van Eunen zijn mensen die niets mankeren soms zelfs jaloers op de Canta. Dat het autootje in winkelcentra mag rijden, op de stoep mag parkeren en bij een verkeersopstopping het fietspad op kan glippen, is iets dat omstanders volgens hem maar moeilijk kunnen verkroppen.

Via het Vondelpark rijdt Van Eunen naar Exodus, het opvanghuis voor ex-gedetineerden waar hij werkt als inkomensbeheerder. Moe van het thuis zitten besloot Van Eunen zes jaar geleden, ondanks dat hij was afgekeurd, weer twintig uur per week te werken. De eerste jaren sleepte hij zichzelf op de scooter naar zijn werk, maar toen zijn handen te weinig kracht hadden om het stuur in de kou en regen onder controle te houden, moest hij het met het openbaar vervoer zien te klaren. Totdat een jaar geleden dat ook niet meer lukte. 'Ik moest vaak overstappen en in de kou wachten op een nieuwe tram. En als het druk was , soms de hele rit staan.'

Trots is Van Eunen dan ook op zijn Canta, waarmee hij kan gaan en staan waar hij wil. Op de motorkap heeft hij een Mustang-logo van glimmend metaal gemonteerd. Aan de zijkanten zijn zwarte stickers van vlinders geplakt en binnenin hangen pluchen dobbelstenen, zoals die ook vaak bij Oldtimers voor het raam bungelen.

Bij elke hobbel slingeren de dobbelstenen heen en weer. Het horten en stoten van de invalidenwagen voelt alsof je bent beland in een oude Volkswagen Golf die is omgebouwd voor het circuit van Zandvoort. Binnen klinkt een geluid alsof ergens in de buurt met een elektrische maaier een grasveld wordt gekortwiekt.

Ragbak

Voor iemand die een auto gewend is, mag de Canta dan misschien aanvoelen als een ragbak, het hobbelen en de herrie zijn trivialiteiten voor iedereen die zich moeilijk voortbeweegt. Een Canta is een grote vooruitgang vergeleken met een rolstoel, rollator of wandelstok. Haal je met een rolstoel met moeite 8 kilometer per uur, met een Canta kan een snelheid van 45 kilometer per uur worden bereikt.

Het teruggewonnen gevoel van snelheid verklaart wellicht ook waarom veel Canta-rijders met logo's, vlammen aan de zijkant en slogans als: 'Als ik later groot ben, word ik een Ferrari', naar raceauto's verwijzen.

Het zal Dick Waaijenberg, Nederlands coureur en bedenker van de Canta, goed doen dat zijn Canta associaties met een racewagen opwekt. Zoals een racewagen het verlengstuk voor de coureur is - net zo lang wordt er aan een racewagen gesleuteld totdat het volmaakt is voor de bestuurder - is de Canta dat voor de invalide: alle Canta's worden met de hand geproduceerd en volledig aangepast aan de lichamelijk beperkte.

Zo maakte Waaijenberg voor iemand met een darmprobleem een Canta met een chemisch toilet onder de bestuurdersstoel, en kwamen er gordijntjes bij het raam voor de privacy. Vanwege dit maatwerk, kunnen er maximaal vijf autootjes per week worden gemaakt. Dit jaar denkt Waaijenberg de vierduizendste Canta te produceren.

Voor Van Eunen werd in zijn Canta een verwarming geplaatst, zodat zijn gewrichten ook in de winter warm blijven. Via de Duivendrechtse polder rijdt hij terug naar zijn woning in Zuidoost. 'Ik kom hier tot rust', zegt hij. 'Soms zet ik mijn Canta aan de kant en blijf ik wel een half uur staan om naar de zwaluwen te kijken.'

Vanavond is de voorstelling Het Nationale Canta Ballet om 18.30 en 21.30 uur in De Gashouder in Amsterdam te zien. De televisieregistratie van de voorstelling wordt zondag om 19.00 uur op Nederland 2 uitgezonden. De radiodocumentaire Hunt for the little red car is op hollanddoc.nl te beluisteren. De serie De Canta Danst is terug te zien op uitzendinggemist.nl

Theatergroep Vis à Vis had veel succes met Topolino, de naam van die leuke kleine Fiatjes. Choreograaf Krisztina de Châtel liet eerder vuilniswagens, 'Bob-cats', zogenaamde splitstrooiers en hijskranen in duet gaan met dansers.

Ontmoeting tussen mens en machine

Vanavond rijden Canta's, bekend als voertuigen voor mindervaliden, kunstig in de Gashouder in Amsterdam. Deze 'dansers' op wielen zijn samen met dansers op spitzen de performers van Het Nationale Canta Ballet, een stuk van Ernst Meisner (30), danser bij Het Nationale Ballet die ook aan de weg timmert als choreograaf. Het begon met een droom van documentairemaker Maartje Nevejan. Er zwierden Canta's door de stad als over een dansvloer. Nevejan ging in conclaaf met schrijver en publicist Karin Spaink (zelf Canta-rijder) en Bert Kommerij, schrijver en regisseur voor radio en nieuwe media.

Met hun plan togen ze twee jaar geleden naar Het Nationale Ballet. Of er ook een ballet kon komen, naast het boek, de tv-serie, de radiodocumentaire en de website die ze al in gedachten hadden. Het meest klassieke gezelschap van Nederland gaf carte blanche aan Meisner, die net terug was van tien jaar topdansen in Engeland bij onder andere het Royal Ballet.

Een ontmoeting tussen mens en machine dus. Tussen mindervaliden en bewegingsvirtuozen. 'Maar hopelijk vooral een ontmoeting tussen mensen', benadrukt Meisner. 'Een Canta is tenslotte iemands verlengstuk.' Meisner wilde van de Canta-rijders en de dansers, afkomstig van Het Nationale Ballet en het Nova College, een eenheid maken. Daarom heeft hij het ook over 'corps de ballet' en 'corps de Canta', over 'prima ballerina' en 'prima Canta' (Spaink!). Het thema waarin de groepen elkaar vonden, was beweging: 'Voor zowel dansers als Canta-rijders essentieel in hun leven', aldus Meisner.

Maar denk niet dat de dansers met hun topsportlijven per definitie leading zijn. 'Casey Herd is een hele sterke danser, gewend om meisjes de lucht in te tillen. Nu draaien de rollen om en moet hij zich overgeven aan een Canta die hém gaat partneren. De samenwerking heeft ons geprikkeld om voortdurend 'out of the box' te denken. Dat krijg je als je niet in studio's maar in de ondergrondse parkeergarage van Het Muziektheater repeteert.'

Het ballet met de (benen)wagens wordt twee keer gedanst, vanavond om 19.30 uur en 21.30 uur. NTR Podium zendt een registratie uit op 1 juli om 19.00 uur op Ned 2. Zie ook: hetnationalecantaballet.nl.

Mirjam van der Linden

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden