Prille lente in de Russische politiek voelt verraderlijk

Bekeken door een rozige, liefst beslagen bril en indachtig de permafrost waarin Ruslands politieke vijver kort geleden gehuld leek, is het een levendige boel vlak voor de Russische presidentsverkiezingen van 4 maart.

Vandaag ontmoet president Dmitri Medvedev de politieke leiders van de straatprotesten om met hen te praten over hervormingen. De staatstelevisie toont frequent debatten waarbij de presidentskandidaten, minus premier Vladimir Poetin, elkaar in de haren vliegen. Zelfs sommige oppositieleiders die jaren niet op de buis te zien waren, zijn daar nu incidenteel te vinden.

Een van Poetins tegenkandidaten, de oligarch Michail Prochorov, bezweert bij hoog en bij laag dat hij 'echt' is en geen afleidingsmanoeuvre van het Kremlin om de ontevreden liberale middenklasse enige afleiding te bezorgen. Intussen poogt de verbrokkelde buitenparlementaire oppositie de krachten te bundelen in 'een grote liberale oppositiepartij' die bij de Doemaverkiezingen over een paar jaar 30 procent van de stemmen moet halen.

Maar deze politieke sneeuwklokjes moeten zich staande houden in een decor van stijgende intimidatie jegens kritische media, zelfcensuur bij andere media, en een onwelriekende staatscampagne om buitenlandse vijanden van alles de schuld te geven. Vanuit dat perspectief bezien hoeft de opkomst van een protestbeweging in Rusland niet automatisch te leiden tot meer vrijheid en democratie. Een nieuwe periode van repressie na de presidentsverkiezingen behoort ook tot de mogelijkheden.

De kans op snelle, waarachtige hervormingen lijkt al verkeken voordat 'de dialoog' vandaag begint. De door Medvedev in december aangekondigde bescheiden hervormingen blijken in de Doema dead on arrival. Vooral de partij van de macht, Verenigd Rusland, zal ervan profiteren zeggen commentatoren. 'Het tijdperk van de tandem is al voorbij', constateert politicoloog Dmitri Oresjkin. Medvedev wil de deur uitgaan als 'hervormingspresident', maar Poetin en Verenigd Rusland maken er korte metten mee.

Poetins campagnestrategie lijkt dat ook te onderstrepen. De aandacht is verlegd van de roep om verandering naar het mobiliseren van arbeiders en 'het gewone volk', die volgens Poetins spindoctors de kern van zijn achterban vormen. Die achterban ging dit weekend - al dan niet met een duwtje in de rug - in een aantal steden met duizenden de straat op om 'voor stabiliteit' en Poetin te demonstreren.

Meer dan drie miljoen Russen klikten de afgelopen week op een briljant gemonteerd agitatiefilmpje waarin niet Michail Chodorkovski maar Poetin zelf wordt berecht wegens zwendel en aanzetten tot terrorisme.

Maar in het grote achterland, waar de staatstelevisie nog altijd domineert, krijgen we een bobsleeënde Poetin te zien, die sociaal beleid tot prioriteit heeft verheven en soldaten woningen belooft, leraren loonsverhoging en de rest vrijwaring van Amerikaanse pogingen het land te destabiliseren.

De degradatie in december van Vladislav Soerkov, de strateeg achter de 'imitatie-democratie' van de afgelopen tien jaar, gaf de oppositie de hoop dat dit systeem nu ten grave werd gedragen. Achteraf blijkt eerder sprake te zijn van een personele herschikking, waarbij hetzelfde spel gespeeld wordt door minder virtuoze 'managers van de democratie'.

Dat alles wil niet zeggen dat er geen verandering op komst is. Onderdelen uit het Poetin-systeem die zeer onpopulair blijken, zoals Verenigd Rusland, moeten tijdens de campagne een toontje lager zingen. In zijn verkiezingscampagne heeft Poetin bewust afstand genomen van Verenigd Rusland. Hoewel de partij voorlopig nodig blijft om het parlement en de bestuurslagen in de regio te controleren, zijn er geruchten over een toekomstige splitsing - en zo niet, dan tenminste een nieuwe naam, om het imago van de 'boevenpartij' op te frissen.

Aanpassing en verfijning van het systeem-Poetin dus, geen hervorming van het politieke systeem. Dat hoeft niet te verbazen. In een van de vijf krantenartikelen waarin Poetin zijn agenda ontvouwt, betoogt hij dat de politiek bewuste middenklasse nog veel groter moet zijn eer Rusland een ware democratie aankan. Eerst verdere sociaal-economische verheffing, daarna politieke, is Poetins parool.

De 'Nieuwe Poetin' die vanaf maart zal regeren, lijkt vooralsnog erg op de oude. Maar voor diegenen die Poetins filosofie een schaamlap vinden van een autoritaire leider die zijn eigen hachje wil redden - en dat van zijn rijk geworden vrienden - heeft hij een troostprijs bedacht. Net als het Londense Speaker's Corner in Hyde Park, moet ook een van Moskou's parken een vrijplaats krijgen voor de vrije meningsuiting. Daar zal iedereen alles mogen roepen wat hij wil.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden