'Prijzen gaan verder dan vraag en aanbod'

Leyla Akinci, galeriehoudster te Amsterdam, noteert de conclusie die Olav Velthuis, wetenschapper te Rotterdam, heeft getrokken. 'De prijs bepaalt de waarde van een kunstwerk', zo luidt die conclusie en Akinci wil die even op haar laten inwerken....

Daarmee is het prijsmechanisme op de kunstmarkt weer teruggebracht tot een economisch proces en als Velthuis iets wil beweren, dan is het dat het zo eenvoudig niet ligt. Pratende prijzen is de titel van het proefschrift waarop hij vorige week vrijdag promoveerde bij de vakgroep Historische Kunstwetenschappen van de Erasmus Universiteit. Het wil blootleggen hoe de prijs van hedendaagse kunst tot stand komt. Velthuis sprak erover met galeriehouders in Amsterdam en New York.

Velthuis: 'Die prijzen gaan verder dan de principes van vraag en aanbod. Prijzen hebben een sociale en culturele betekenis in de kunstwereld. Galeriehouders, kunstenaars en verzamelaars praten over prijzen zonder dat het over de economische waarde gaat.'

Voor een bekend verzamelaar als Frits Becht zijn prijzen slechts een illustratie van zijn oog voor esthetiek. Velthuis: 'Hij verwijst voortdurend naar de Co Westeriks die hij destijds voor honderd of tweehonderd gulden heeft gekocht en die nu het veelvoudige waard zijn. Strikt economisch geredeneerd zou je dat een goede investering noemen, maar voor Becht zegt het iets over zijn artistieke capaciteiten.'

Olav Velthuis, eenmaal op dreef, struikelt over de voorbeelden die zijn stelling schragen. Neem de hoge veilingprijzen die nu worden betaald voor fotograaf Andreas Gursky. 'Ze illustreren alleen maar dat fotografie is geaccepteerd als volwassen kunstvorm.' Neem het kubisme. 'Dat sloeg pas aan na het succes van Picasso en Braque op een belangrike veiling in 1914.'

Leyla Akinci vindt dat Velthuis de beeldende kunst te kort doet met die opvatting, alsof je de waarde van een kunstwerk alleen maar in euro's kunt vangen, alsof deskundigheid en visie er niet toe doen. 'Ik vind het cynisch om er zo over te praten.'

Maar Olav Velthuis wordt slechts gedreven door nieuwsgierigheid. Zijn proefschrift legt het prijsmechanisme bloot als sociaal verschijnsel. Een oordeel velt hij niet. Sterker nog: 'Ik denk dat de markt alleen maar zo kan functioneren.'

In de persoon van Olav Velthuis komen economie en kunsthistorie samen. Afzonderlijk oordelen die twee disciplines volgens hem eendimensionaal over de kunstmarkt. De kunsthistoricus beschouwt het prijskaartje als ongewenste ballast. Het vervreemdt de kunstenaar van zijn kunstwerk. De econoom verklaart elke handeling uit eigenbelang en daarmee doet hij de kunstwereld onrecht. 'Galeriehouders vinden dat ze een opdracht hebben.'

Akinci opende veertien jaar geleden haar deuren aan de Lijnbaansgracht in Amsterdam. Ze formuleert haar opdracht als volgt: 'Een plek om goede kunst te tonen zonder mensen meteen te confronteren met de prijs.' Daarnaast wil haar galerie een opstapje zijn voor de talentvolle kunstenaar.

Prijsvorming is volgens Leyla Akinci een kwestie van inzicht en logica. Bij de selectie van kunstenaars koerst Akinci op haar instinct en dat laat haar, eerlijk gezegd, zelden in de steek. De prijzen zijn gebaseerd op de status van een kunstenaar en de omvang van het kunstwerk. 'Dat zijn handige normen.'

Velthuis vindt het daarentegen verbazend dat werken van hetzelfde formaat altijd hetzelfde geprijsd zijn. Daarmee wil de galeriehouder volgens hem een signaal geven. 'Anders zou de bezoeker kunnen denken dat het ene doek minder goed is dat het ander', verklaart hij.

Verder wijst hij in zijn proefschrift op het taboe van de prijsverlaging. Nooit zal een kunstwerk goedkoper worden. 'Het zou een negatieve boodschap zijn aan de verzamelaar en aan de kunstenaar.' Akinci erkent het verschijnsel, maar van een taboe wil ze niet spreken. Kunstwerken behouden nu eenmaal hun waarde. Ze kunnen gedateerd raken, ze kunnen object worden van een smaakdiscussie, maar wat eens goed was, blijft goed.

In haar galerie hangen nu foto's van de Cubaanse Ana Mendieta. Het zijn stills van een performance uit 1972, landart nog voor dat die kunstvorm populair werd. Nu wordt het werk van de onlangs overleden Mendieta veel meer gewaardeerd dan destijds en dat heeft zijn uitwerking op de prijs niet gemist.

Akinci: 'Het is het beste bewijs dat de stelling niet klopt. Mendieta was haar tijd vooruit en blijkt, achteraf gezien, van grote invloed te zijn geweest op andere kunstenaars.' En dus? 'En dus wordt de prijs van een kunstwerk bepaald door de waarde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden