Prijs beïnvloedt watergebruik weinig

Na drank, benzine, sigaretten, gas, medicijnen en elektriciteit, wordt nu water duurder gemaakt om het verbruik te remmen. Helpt niks, roepen de critici....

Van onze verslaggever

Wilco Dekker

AMSTERDAM

Druppende kranen en doorlopende wc's gaan geld kosten, net als veelvuldig autowassen, tuinsproeien en douchen. Vanaf volgend jaar valt water na de eerste zestig gulden verbruik niet langer onder het lage BTW-tarief van 6 procent, maar onder het hoge van 17,5 procent.

Het is een maatregel in het kader van de zogeheten vergroening van het belastingstelsel. De op 210 miljoen gulden geschatte opbrengst - het gemiddelde huishouden betaalt straks over de helft van zijn waterrekening de hoge BTW - wordt aan de burgers teruggegeven via een lagere inkomstenbelasting. Net zoals dat al drie jaar lang gebeurt met de ecotax, de extra heffing op gas en elektriciteit.

Remgeld, heet dat in jargon. En of het nou om benzine, tabak of water gaat, volgens de vele critici van dit soort prijsprikkels helpt het niks. Ondanks het kwartje van Kok op de benzine, de medicijnenknaak, de ecotax of de extra tabaksaccijns zouden burgers vrolijk doorrijden, -slikken, -stoken en -roken. Ook als ze meer moeten te betalen.

De waterbedrijven zijn om die reden tegen de hoge BTW. Water is zo goedkoop, dat de paar gulden extra het verbruik niet verminderen. Maar econoom Dik Wolfson denkt dat het anders ligt. 'Ik kan u verklappen dat mijn tweede wc hierboven doorloopt. Door drukte en luiheid heb ik daar nog niets aan gedaan, maar ga ik er toch eens naar kijken. Je voelt je nu toch een beetje betrapt.'

Wolfson zat diverse commissies voor die zich bogen over vergroening en regulerende heffingen en weet dus alles van prijselasticiteit: als een goed duurder wordt, neemt de consumptie ervan af. 'Alleen verschilt die prijselasticiteit per goed', doceert de hoogleraar in ruste. 'Het hangt er vooral van af hoezeer mensen ervoor door het vuur gaan. Als de benzine een paar cent duurder wordt, pakken mensen niet meteen de fiets.'

Remgelden zijn er de laatste jaren in soorten en maten. De ecotax en deze hogere water-BTW zijn regulerend: de schatkist wordt er niet door gespekt, de staat probeert het milieugedrag van de burgers te verbeteren.

Accijnsverhogingen op drank, tabak en benzine en de medicijnenknaak leveren de overheid wel extra geld op, maar krijgen een ideëel tintje mee: we moeten minder drinken, roken, autorijden en medicijnen gebruiken.

Het succes van prijsprikkels hangt in elk geval ook af van een effectieve vormgeving. De medicijnknaak - 2,50 gulden per recept - kostte door een niet bijster slimme opzet aan administratiekosten meer dan hij opleverde. Het medicijngebruik werd ook niet afgeremd. Integendeel, artsen schreven zoveel mogelijk medicijnen voor op één recept, om de portemonnee van hun patiënten te ontzien.

Daarnaast spelen factoren van buitenaf mee. De autolobby mag graag op het gestegen benzineverbruik wijzen na het 'kwartje van Kok'. Maar de benzineprijs daalde in de periode na de accijnsverhoging zo sterk dat het effect van dat kwartje prijsverhoging geheel teniet werd gedaan.

Minstens zo belangrijk is dat de burger echt merkt dat hij meer betaalt. Uit een net afgeronde studie van de Stichting Economisch Onderzoek (SEO) voor het ministerie van Economische Zaken blijkt dat het effect van de ecotax na drie jaar slechts 'marginaal' is. 'Burgers merken helemaal niet dat hun energierekening hoger is', verklaart één van de onderzoekers. 'Eigenlijk zou er een metertje aan de koelkast moeten hangen, waarop de hele dag meetikt hoe de kosten van het stroomverbruik oplopen.'

Prijselasticiteit wordt op de lange termijn ook groter, merkt Wolfson rond de excotax op. 'Drie jaar is te kort. De mens is een gewoontedier. Het duurt even voordat hij zijn gedrag verandert', zegt Wolfson. 'Ik denk ook niet dat mensen nu direct minder gaan douchen, ik hoop ook niet dat ze dat doen, maar misschien repareren ze de lekkende kraan wel sneller.'

Het voordeel van déze btw-verhoging is dat hij lastig ontweken kan worden. Wolfson: 'Mensen doen de gekste dingen: tientallen kilometers omrijden om een paar cent minder te betalen voor de benzine. Maar ik zie burgers nog niet massaal eigen putten gaan slaan. Je moet gewoon minder water gebruiken. Een paar jaar geleden kampte New York in een hete zomer met grote waterschaarste. De New York Times had toen elke dag een tip voor waterbesparing. Take a shower with a friend, die weet ik nog.'

Wolfson vindt het kabinetsbeleid van het minder belasten van arbeid en hogere milieubelastingen verstandig en effectief. 'Achteruitstrevende mensen zijn tegen, maar je moet ontzien wat je wil en belasten wat je niet wil. Water is een milieuschaars goed. Ik heb met kromme tenen naar die deerniswekkende meneer van het CDA gekeken, die tegen was omdat water de bron van alle leven is. Mijn God! Misschien van alle leven, maar blijkbaar niet van alle wijsheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden