Priesters worstelen met maffiosi

Paus Franciscus roept bij zijn bezoek aan Calabrië op tot meer afstand van de 'Ndrangheta, de maffia-organisatie die in Zuid-Italië veel macht heeft. Zo eenvoudig is dat niet.

SANCTUARIUM VAN POLSI - Het hek staat open en er staat een scooter op de keien van een straatje rond de kerk, maar in het sanctuarium van de Madonna in de Bergen is geen mens te bekennen. Aan een waslijn wappert een laken. Over een muurtje kronkelt een zwarte slang. 'Heb je iemand gezien? vraagt een man die plotseling opduikt vanuit de schaduw. 'Ben je in de kerk geweest? Waar kom je vandaan? Hoe ben je hier gekomen? Is de priester er niet?'


'Niet zeggen dat je journalist bent, ik wil straks geen auto's achter me aan hebben', waarschuwde even eerder een Calabrese journalist die de weg wees naar dit heiligdom in de bossen van het Aspromonte-gebergte, een nationaal park in de teen van Italië. De weg is soms meer gat dan asfalt. In de smalle slingerende bochten liggen dikke keien, en koeien die nonchalant herkauwend weigeren weg te gaan. Kilometers dennenbomen veranderen in kilometers kale rotswand en dan weer in kilometers boom. Het enige teken van leven bij de boswachtershutten is een stapel lege bierflesjes. Ze hebben een telefoonnummer achtergelaten voor noodgevallen, maar providers zijn hier niet te vinden. Ook mensen maandenlang onvindbaar maken is in dit bos voor maffiabazen nooit een probleem geweest.


Elk jaar doorkruisen de belangrijkste bazen van de Calabrese maffia dit bergmassief om het hek te bereiken met het bordje 'Heilige Zone'. Voortvluchtigen, vaders, vijanden, zonen: een voor een lopen ze met vooruitstekende buiken door het hek, gaan op een van de binnenplaatsjes in een kring staan en bepalen wie moet worden vermoord. In het belangrijkste pelgrimsoord van Calabrië neemt de maffia haar belangrijkste beslissingen, blijkt uit politieonderzoeken en getuigenverklaringen. De priester houdt zich stil. Hoe kan hij ook anders? Een carnavalsgrap van een groep jongeren in het dichtstbijzijnde dorp San Luca liep hier uit op een slachtpartij met zeventien doden, van wie zes in het Duitse Duisburg.

Kwaad

Paus Franciscus kwam zaterdag naar Calabrië en riep de kerk op meer afstand te nemen van de 'Ndrangheta, met een omzet van 53 miljard euro gezien als machtigste criminele organisatie van Europa. 'De 'Ndrangheta is de aanbidding van het kwaad', zei Franciscus in de plaats waar in januari een jongetje van drie werd doodgeschoten en verbrand. 'Het moet worden aangepakt, weggehouden', zei de paus. Zelf gaf hij een voorzet door de maffiosi te excommuniceren.


Maar de mannen die in Calabrië de mis voordragen weten dat je de maffia niet zomaar bij de kerk wegkrijgt. Don Pino Varra (68) uit Rosarno zei bijvoorbeeld geen nee toen een maffiabaas zijn baby wilde laten dopen in zijn kerk. Ook toen de maffiafamilie trots vierde hoe het kind zijn eerste communie deed, protesteerde de priester niet. 'Als ik weiger een kind te dopen, verbreek ik zijn band met het geloof', zegt Varra. 'De deur van de kerk moet open zijn voor iedereen.'


De openbare aanklagers kunnen zich daar nog wel in vinden, maar zien ook dat de banden tussen priester en maffioso soms wel heel innig worden in Calabrië. In Rosarno leidde de bemoeienis van de bazen met de christelijke opvoeding van hun kroost tot het opheffen van de kerkelijke scoutingclub. Soms gaat het zo ver dat de priesters zelf worden onderzocht.


In Reggio Calabria beschuldigt het Openbaar Ministerie een priester bijvoorbeeld van een valse getuigenis in een maffiazaak en tegen de voormalige priester van het plaatsje Stefanaconi is een arrestatiebevel ingediend. Hij blijkt de organisatie van de optocht op Paaszondag aan de Patania-clan hebben overgelaten. In Vibo Valentia verdenkt justitie een medewerker van de bisschop van het onder druk zetten van een ondernemer door de namen van zijn maffiose neven te noemen. De priester van het Sanctuarium in Polsi blijkt als hij cement nodig heeft te bellen naar de maffiosi in San Luca.


'Priesters werken wel mee als wij een onderzoek doen, maar ze komen zeker geen aangifte doen als ze zelf iets te weten komen', zegt openbaar aanklager Eugenio Facciola, in Catanzaro. 'Als priester wil je ook liever niet weten waar het geld vandaan komt als je ineens een som geld in de kas ziet verschijnen.'


De katholieke kerk speelt traditiegetrouw een belangrijke rol in het maffialeven, vooral bij de Calabrezen en Sicilianen. Ze verbranden heiligenprentjes tijdens hun inwijdingsrituelen, bouwen altaren in hun schuilplaatsen en nemen de Bijbel mee naar de gevangenis.


Misbruik van het geloof, vindt priester Don Giacomo Panizza (66), in Lamezia Terme. 'Ze dragen het beeld tijdens de processie om zichzelf te laten zien', zegt hij. 'Zo lijken ze behulpzame en goede mensen en winnen ze consensus onder de bevolking.'


Priester Panizza verhuisde in de jaren zeventig vanuit Noord-Italië naar Calabrië en ziet dat de maffia vaak geliefder is dan de staat. Hij snapt het wel. De jeugdwerkloosheid ligt boven de 60 procent. Openbaar vervoer werkt nauwelijks. Salarissen worden vaak maandenlang niet uitbetaald. 'De mensen zijn praktisch', zegt hij. 'De staat helpt ze niet en de maffia vaak wel.'


Maar wie hulp krijgt van de maffia moet vroeg of laat een pakketje ergens naartoe brengen of iets verstoppen en wie eenmaal in de 'Ndrangheta-logica zit, komt er niet makkelijk uit. Een priesterlijk advies klinkt dan haast onnozel. 'Vergeven?' zegt Panizza. 'Als ik ze vergeef, ben ik dood', zeggen mensen tegen me. Wat moet ik daar op zeggen? Deze mensen zitten in een oorlog. Ook als de oorlog fout is, kan een militair niet zomaar stoppen met schieten.'


Panizza is een van de priesters die de maffia hard veroordelen. Geldoffers zegt hij af te wijzen. 'Soms ga ik naar een bar en roept een maffioso dat mijn koffie al betaald is', zegt hij. 'Dan baal ik, want dan moet ik weglopen met een smoes dat ik iemand zocht en me vergist heb, terwijl ik eigenlijk koffie wilde. Ja, ik lieg dan', zegt de priester.


Zijn terrein hangt vol camera's en de politie begeleidt hem naar zijn afspraken. Sinds de priester met een groep gehandicapten in het geconfisqueerde huis van een maffioso trok, zijn de remmen van de gehandicaptenbusjes doorgesneden en de ramen van een van zijn hulpverleningscentra beschoten. Maar hij kreeg ook steun van de Calabrezen. 'We hebben een beetje angst uit het dorp weggehaald', zegt Panizza. 'Priesters kunnen ook moed geven. Gehandicapten in een maffiahuis. Kun je nagaan wat een klap.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden