Column

'Preventieve screening belooft minder doden, maar doe er niet aan mee'

Deze week is het nationaal bevolkingsonderzoek naar darmkanker begonnen. Het bant dood door darmkanker niet uit, maar verlaagt die met een paar tiende procent. Is dat alle geld en gedoe waard? 'Ik denk van niet', schrijft Malou van Hintum.

Beeld anp

Preventie is een toverwoord geworden. Voor beleidsmakers en politici, die denken dat preventie geld oplevert, omdat het kosten bespaart. Voor farmaceuten en fabrikanten, die weten dat preventie geld oplevert, omdat ze er dik aan kunnen verdienen. De laatste groep heeft gelijk. Waarom?

Om te beginnen omdat voor het uitvoeren van preventie technische middelen nodig zijn, en technische middelen kosten geld. Vervolgens levert preventie potentiële zieken op, die bekeken en behandeld moeten worden om te voorkomen dat ze echte zieken worden. Daarvoor zijn medicijnen en, opnieuw, technische middelen nodig.

Big business
Politici denken dat het behandelen van potentiële zieken goedkoper is dan het behandelen van echte zieken. Dat is een opmerkelijk standpunt als je bedenkt dat wij allemáál potentiële zieken zijn. We hebben het alleen nog niet allemaal zwart-op-wit. Maar daar kan preventieve screening voor zorgen; en daarom zijn farmaceuten, fabrikanten en ook sommige dokters er zo dol op. Het is big business. Preventieve screening kun je eindeloos uitbreiden, want het aantal ziekten dat we kunnen krijgen heeft geen getal.

Daar komt bij dat ook de meeste mensen dol zijn op preventieve screening, omdat ze denken dat het werkt. Ze realiseren zich niet dat preventieve screening ook missers oplevert: fout-positieven (iemand wordt ten onrechte als ziek aangemerkt) en fout-negatieven (iemand wordt ten onrechte als gezond aangemerkt). In beide gevallen ben je niet blij.

Fout-positieven gaan onnodig door een mallemolen van medisch onderzoek en zitten onnodig te stressen (iets wat trouwens behoorlijk ongezond is). Fout-negatieven denken ten onrechte dat ze niets mankeren, en voelen zich bedot als later blijkt dat ze wel ziek zijn. 'Dus die hele screening was onzin?' Uh, nou ja, in úw geval wel. Want er zijn natuurlijk ook enkele mensen die er wél van profiteren. Enkele.

 
Politici denken dat het behandelen van potentiële zieken goedkoper is dan het behandelen van echte zieken. Dat is een opmerkelijk standpunt als je bedenkt dat wij allemáál potentiële zieken zijn

99,8 procent
Jaarlijks zullen ruim 2 miljoen mensen tussen de 55 en 75 jaar de door de overheid opgedrongen poeptest op hun deurmat vinden. Naar verwachting zullen ongeveer 1,3 miljoen van hen de envelop met inhoud terugsturen. Bij 50 van de 1000 deelnemers zal bloed in de ontlasting zitten. Al deze mensen krijgen een coloscopie (darmonderzoek), ongeveer 70 duizend.

Bij 2 op de 1000 coloscopieën treden complicaties op. Bij 99,8 procent dus niet. Dat klinkt best geruststellend. Bij 4 van de 1000 deelnemers aan het onderzoek wordt uiteindelijk kanker gevonden. Bij 99,6 procent dus niet. Dat klinkt onrustbarend. Want waarom moeten er zo veel mensen meedoen, als de gezondheidswinst zo beperkt is?

Risicogroepen
'Je kunt je afvragen of een overheid ongevraagd zijn burgers dit soort dilemma's voor moet leggen,' zei huisarts Bart Meijman op Radio 1.
Preventief bevolkingsonderzoek naar darmkanker bant dood door darmkanker niet uit, maar verlaagt die met een paar tienden procent. Is dat alle geld en gedoe waard? Ik denk van niet.

Misschien overlijd je pas aan darmkanker als je al heel oud bent (je moet ergens aan dood). Misschien overlijd je aan iets anders terwijl je onontdekte darmkanker hebt (idem). Het lijkt me beter om risicogroepen te identificeren (bijvoorbeeld: er is veel darmkanker in de familie, of je hebt een ziekte die de kans op darmkanker verhoogt) en mensen aan te sporen naar de huisarts te gaan als ze bloed poepen, buikpijn en bloedarmoede hebben, of aanhoudend aan de dunne zijn.

Dat bespaart de kosten van een bevolkingsonderzoek, en voorkomt dat veel mensen met angst in hun hart onnodig hun eigen bijdrage kwijtraken aan vervolgonderzoek waar ze alleen maar ongelukkig van worden.

Malou van Hintum is columnist voor Volkskrant.nl.

 
Bij 4 van de 1000 deelnemers aan het onderzoek wordt uiteindelijk kanker gevonden. Bij 99,6 procent dus niet. Dat klinkt onrustbarend. Want waarom moeten er zo veel mensen meedoen, als de gezondheidswinst zo beperkt is?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden