Preventie helpt echt in de tropen

In de tropen kan een reiziger de engste ziektes oplopen. En als hij dat al niet wist, dan kunnen vrienden wel moeiteloos voorbeelden op..

noemen van nog veel ergere gevallen, liefst met dodelijke afloop. Een deskundig advies, een pil en schone kleren kunnen veel ellende voorkomen. Haal bij de reisboekhandel alles van de plank over ziektes die je kunt oplopen tijdens verre reizen, lees een avond lang over bilharzia, malaria, ebola, slangenbeten, gele koorts, rivierblindheid, diarree en buiktyfus en de achttien titels doen je reislust ineenschrompelen.

Redmond O'Hanlon lezen of vrienden raadplegen kan ook demotiverend werken. Als vanzelf komen de verhalen over een vage bekende die in een Egyptisch café een dodelijke dosis methylalcohol heeft gedronken, in Nepal is overleden aan hoogteziekte, een wormpje in zijn oogbol heeft gekregen, psychotisch is geworden of is bezweken aan malaria tropica.

Zó erg is het allemaal niet. Iedereen die zich goed voorbereidt en de regels naleeft over drink- en zwemwater, voedsel, vrijen, kleding en schoeisel, en het voorkomen van malaria maakt een uitstekende kans om gezond terug te keren.

Goed voorbereiden betekent tijdig - het liefst zes weken van tevoren - inentingen halen bij een GGD of andere vaccinerende instanties en zich laten adviseren over de beste preventie tegen malaria.

Wie geen lange expeditie door het regenwoud gaat maken en vooral grote steden bezoekt, laat de achttiendelige medische encyclopedie thuis en steekt slechts het rustgevend dunne boekje Hoe blijf ik gezond in de tropen (uitgegeven door het Koninklijk Instituut voor de Tropen) bij zich.

In de inleiding wordt nuchter geconstateerd: 'Zonder overvoorzichtig te zijn, moet men in de tropen en subtropen toch iets bewuster zelf aan allerlei dingen denken dan in West-Europa. Dit geldt ook voor het verkeer. In de tropen komen meer ''westerlingen'' om door ongelukken dan door besmettelijke ziekten. Vooral motor- en bromfietsongevallen zijn berucht.'

Herbert Schilthuis, hoofd van het vaccinatiebureau van de Amsterdamse GG en GD en het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering, LCR: 'De juiste maatregelen verschillen van land tot land en van persoon tot persoon. Wij krijgen jaarlijks ongeveer 500 duizend telefoontjes over reizigersadviezen, maar wij vragen iedereen om persoonlijk op een spreekuur te komen, alleen dan kunnen we kwaliteit leveren. Allerlei factoren kunnen het advies beïnvloeden. Wil iemand een hele reeks landen aandoen? Logeert hij of zij twee weken in één luxe hotel? Welke vaccinaties en ziektes heeft iemand gehad? Hoe lang blijft iemand weg? Worden er jungles of desolate streken bezocht? Een reiziger moet niét afgaan op de goedbedoelde adviezen van buurmannen en schoonzussen die in de tropen geweest zijn.'

Ook touroperators geven soms misleidende reizigersadviezen, vindt Schilthuis. Gele koorts komt in Gambia voor, niet op grote schaal, maar toch. 40 Procent van de patiënten overlijdt. 'Wij raden met klem een vaccinatie aan.'

En wat las Schilthuis in een advertentie voor een last-minute reis naar Gambia? 'Gele-koortsvaccinatie niet meer verplicht.'

'Dat is een commercieel belang van een touroperator: door zo'n zinnetje ziet het land er minder eng en aantrekkelijker uit. Strikt genomen klopt het zinnetje ook; Gambia stelt vaccinatie alleen verplicht voor reizigers afkomstig uit landen waar gele koorts voorkomt. Nederlanders zullen het virus nooit naar Gambia brengen, dus of zij gevaccineerd zijn, kan ze niets schelen.'

Het LCR houdt alle actuele buitenlandse ontwikkelingen bij die van belang kunnen zijn voor de gezondheid van Nederlandse reizigers. Ze worden zo snel mogelijk op de website www.lcr.nl gezet. In september stierven in New York twee mensen na infectie met de West Nile Encephalitis, een virus dat hersenontsteking kan veroorzaken. Oorzaak: illegale invoer van exotische vogels. Schilthuis: 'Daar komen dan vragen over. Een vaccinatie bestaat er niet tegen. Dan kunnen we alleen maar zeggen: de kans op besmetting is heel klein, gebruik muggenwerende middelen en draag lange mouwen.'

Na de aardbeving in Turkije kregen reizigers die naar het rampgebied gingen het advies zich te laten inenten tegen buiktyfus. 'Dat was vroeger nooit nodig, nu wel, omdat de riolering op veel plaatsen was beschadigd.'

Schilthuis beklemtoont dat er 'genoeg' tropische ziekten zijn, waartegen niet kan worden ingeënt en waartegen ook geen geneesmiddelen bestaan. Zoals knokkelkoorts, die door bepaalde tropische muggen kan worden overgebracht. 'Het is dus altijd belangrijk, ook al staat het vaccinatie-boekje vol met recente stempels, om de regels na te leven.'

Verreweg de gevaarlijkste, bekendste en meest voorkomende tropische ziekte is malaria, die wordt veroorzaakt door vier verschillende Plasmodia (parasieten). Die laten zich door stekende muggen (Anopheles-soorten) van mens tot mens transporteren. Alleen malaria tropica, veroorzaakt door de Plasmodium falciparum is dodelijk. De snelheid waarmee deze parasiet levensbedreigend kan toeslaan bij een patiënt die niet immuun is (en dat is geen enkele Europeaan) of geen profylaxe heeft geslikt, is indrukwekkend.

Ongeveer zestig procent van de malaria-gevallen die zich in Nederland openbaren (de infecterende muggenbeet is altijd in de tropen opgelopen) is malaria tropica, de rest is goedaardige malaria. Bijna iedereen begint tijdig met de behandeling. 0,4 Procent sterft, jaarlijks ongeveer drie tot vier mensen.

Volgens tropenarts Rob van Hest en parasitoloog Jan Peter Verhave kwamen in 1995 en het jaar erop 933 en 774 gevallen van malaria voor in Nederland. Dat is ongeveer drie keer zo veel als de officiële cijfers; artsen hadden tot april dit jaar meldingsplicht, maar vergaten het vaak.

Wie niet in de statistieken wil belanden, laat zich door een deskundige adviseren over het juiste profylacticum tegen malaria. Dat is maatwerk. Mefloquine, beter bekend onder de merknaam lariam, is regelmatig in het nieuws vanwege bijwerkingen als depressiviteit, misselijkheid, slapeloosheid en concentratiestoornissen. Vijf tot tien procent van de mensen die lariam slikken zegt 'enige last' te hebben. Echt ernstige bijwerkingen komen voor bij één op de tienduizend mensen. Vooral reizigers naar West-Afrika, de regio met het hoogste malaria-risico ter wereld, hebben lariam in de toilettas omdat veel West-Afrikaanse parasieten resistent zijn geworden tegen de oude profylactica chloroquine en paludrine.

De gevolgen van malaria tropica zijn veel riskanter dan eventuele bijwerkingen van lariam. Slikken lijkt derhalve het parool. Maar Frank Cobelens, infectieziektenepidemioloog bij het AMC, ontdekte in 1992 dat de helft van de West-Afrika-gangers soms zijn pil vergat in te nemen, halverwege stopte met de kuur of verzuimde na terugkeer nog vier weken door te gaan. Cobelens: 'Ik heb geen reden om aan te nemen dat mensen in 1999 beter slikken dan destijds.'

Vooral ervaren reizigers hebben nogal eens de neiging laks te worden. Ze denken: 'Het is altijd goed gegaan, het valt allemaal wel mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden