Pretparkbij nacht

Kinderen kennis laten maken met de natuur. Met dat doel organiseert Natuur- monumenten vrijdag door het hele land nachtelijke buitenactiviteiten. V nam vast een voorschot.

In een donker Drents bos lopen zes meisjes van 11 en 12 jaar op een rij, de armen stevig in elkaar gehaakt. Ze dragen lange broeken, gympen of wandelschoenen en jasjes van waterafstotende stof. Het schemert, ieder normaal mens zou op dit uur van de nacht zo snel mogelijk het bos uit willen, maar deze meisjes niet. Hoe donkerder het wordt, hoe dieper ze het bos in lopen. Iedere andere maandagavond hadden ze al dik drie uur in bed gelegen, maar vannacht mogen ze opblijven om de nacht in de natuur te beleven, precies zoals kinderen door het hele land komende vrijdagnacht zullen doen.


Dan organiseert Natuurmonumenten OERRR; een doorwaakte nacht in de buitenlucht voor kinderen , ter viering van de kortste nacht van het jaar. Het initiatief van de natuurorganisatie volgt het voorbeeld van Midzomernachtfeesten, die met name in Noord-Europa worden gevierd. In Zweden, Finland en Estland bijvoorbeeld is Midzomernacht elk jaar een groots feest, met de zonnewende als stralend middelpunt.


Naast de zes meisjes loopt boswachter Bart Zwiers (36). Hij kent de weg op Landgoed De Braak in Paterswolde. Sinds zes jaar is hij boswachter in deze omgeving. Dit landgoed bestaat uit een monumentaal parkbos met vijvers en weilanden. Wat doet een boswachter eigenlijk precies? Noor Vlug weet het: 'Controleren of de bomen ziek zijn en op de dieren passen.' Weten ze ook dat boswachters wel vaker 's nachts werken. 'Bijvoorbeeld om dassen te tellen', zegt Zwiers. 'Dan zit ik de hele nacht op een krukje naast een dassenburcht. Zodra de dassen eruit komen, begin ik te turven'. Wat verwachten de dames van deze nachtelijke wandeling? Op de wensenlijstjes staan veel vleermuizen, maar ook een egel en een uil.


Zwiers vraagt wie van de groep bang is in het donker. 'Kom op, geef maar toe dat het lichtje naast je bed 's nachts aan staat, dat is helemaal niet erg, mijn dochter Lente slaapt ook met een nachtlampje.' Twee steken hun vinger op. Zwiers buigt naar voren en zegt op fluisterende toon dat hij laatst een vrouw tegenkwam in het bos, die niet tegen het licht kon. Ík hoop dat we haar vanavond weer zien.'


Voordat ze verder lopen heeft Zwiers nog een boshuishoudelijke mededeling: 'Kijk uit voor teken. Die kruipen via je been omhoog naar warme plekjes, dus als je vannacht thuiskomt, moet je je lijf even controleren, want van een tekenbeet kun je hartstikke ziek worden. Vind je er één, pak hem dan met een pincet. Niet verdoven met alcohol, want dan laten ze het gif los.'


Van achter een boom verschijnt een vrouw in een zwart gewaad met een lantaarn in haar hand. De meisjes hebben elkaar nog steeds vast. De vrouw stelt zich voor als de nachtwaker; het donker is haar terrein, zij zal de meisjes de schoonheid van het duister laten zien. Tijdens de nacht draait alles om de zintuigen, veel meer dan overdag, wanneer je alles kunt zien. Om de nacht echt goed te beleven moeten de meisjes horen, zien en voelen.


Horen

Tijdens een korte nacht als deze is het alles behalve stil in het bos, want als het maar een paar uur donker is, vinden de vogels het niet de moeite om te gaan slapen. In dit natuurgebied wonen zo'n zestig verschillende vogelsoorten. Aan het begin van de wandeling zijn vooral de spechten actief, de meisjes speuren naar de boom waar het timmerende geluid vandaan komt. In de verte maken twee ruziënde reigers ook een hoop herrie, alleen dicht bij de vijver wordt het vogellawaai overstemd door de kikkers en de padden. Aan de oever zingen ze uit volle borst.


Toch maakt het karakteristieke geluid van de bosuil de meeste indruk. Zwiers deelt Hollywoods best bewaarde geheim: 'Dit uilengeluid hoor je ook in de Hitchcockfilms, maar de bosuil die dit geluid maakt, leeft in Noordwest-Europa, die komt helemaal niet in Amerika voor!'


In dit bos zit ook een paartje ooievaars uit Afrika. Zwiers: 'Elk jaar vind ik het weer een kick als ik hoor dat ze hier weer zijn. Wij mensen hebben een tomtom nodig om ergens te komen en raken in de war als die niet werkt, terwijl deze trekvogels gewoon elk jaar vanuit Afrika naar hetzelfde plekje bos in Nederland vliegen.'


Zien

De rododendron vol met paarse bloemen in het maanlicht is met stip op één het kleurrijkste element van het bos. Zwiers vertelt dat de plant oorspronkelijk uit de Himalaya komt. 'Rond 1800 waren dit soort landgoederen verzamelplekken van alles wat de landeigenaren mee terugnamen van hun verre reizen. Exotische planten zoals deze waren pronkmateriaal voor thuis. Op sommige landgoederen leefden ook zeldzame dieren, zoals gnoes. Het koningshuis in Groot-Brittannië hield zelfs zebra's.'


De meisjes liggen in een cirkel in het hoge gras en kijken naar de boomtoppen en de verschillende kleuren in de lucht. Ze zien grijs, blauw, paars en ook een beetje rood. Hoe oud denken jullie dat die beuken zijn?' vraagt de boswachter. Een van de meisjes zegt: 'Je moet ze doormidden snijden, dan kun je de ringen tellen.' 250 tot 300 ringen zouden dat dan zijn, zegt Zwiers. Dankzij al die oude bomen is het landgoed een vleermuizenmekka. Stil blijven liggen en je zult deze ultieme nachtdieren zien, zegt de nachtwaker.


Een stuk of zes vleermuizen schieten door de lucht. Zwiers: 'Het snelle geklik dat je hoort, is het geluid dat vleermuizen uitzenden om richting te bepalen en insecten te lokaliseren. Ze zien weinig, maar hun gehoor is uitstekend. Doordat het geluid weerkaatst zodra het een boom of een beest raakt, weten ze waar een lekker hapje libelle zit. Die vangen ze zo, pats, uit de lucht.'


Voelen

In het donkerste deel van het bos, moet alles op de tast. Hier begint de zoektocht naar de echte nachtbrakers: pissebedden, mieren en naaktslakken. De meisjes springen over een sloot en tillen alle stenen en takken op waaronder leven zou kunnen zitten. Het enige dat ze niet willen vinden is een spin. Jenna Lane: 'Mijn vader had drie jaar een vogelspin als huisdier. Hij had hem altijd op zijn hand, maar ik wilde hem niet aanraken.'


Een paar uur voordat de zon weer opkomt, verlaat de groep het bos. Onderweg krijgen ze als toetje nog een ooievaarsnest te zien. De meisjes wijzen opgewonden naar de twee kleintjes. Zwiers is benieuwd wat de meisjes morgen op school over het avontuur zullen vertellen. 'Vroeger was het vertier veel meer buiten. Vraag tachtigjarigen naar fijne jeugdherinneringen en ze vertellen anekdotes over uitjes met moeder en een picknickmand achterop de fiets. Op dit landgoed zorgden de beesten, de bomen en een doolhof voor plezier. Dat wil ik de kinderen van nu ook laten zien, hier kan toch geen Efteling tegenop?'


NATUUR IS OVERAL

OERRR is een initiatief van Natuurmonumenten om kinderen de natuur te laten beleven en te laten zien dat natuur overal is, op straat voor de deur, in de achtertuin, in de duinen of op het strand. Geestelijk vader van OERRR Rene Terhorst kwam begin 2012 op het idee om midzomernacht in de natuur te vieren met kinderen. 'Volwassenen denken dat natuur iets is waar je naartoe moet gaan, maar natuur beleven kan heel dichtbij. Dat realiseerde ik me toen ik in Amsterdam op de Churchilllaan woonde. In die straat zag ik vooral het beton en de tegels, maar mijn kind had alleen maar aandacht voor het mos tussen die stoeptegels.'


21 juni is het midzomernacht. Op deze kortste nacht van het jaar organiseert Natuurmonumenten speciale wandelingen en nachtelijke activiteiten in de natuur. Kijk op natuurmonumenten.nl/ kinderen om inspiratie op te doen voor een nacht in de natuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden