NieuwsWit-Rusland

Presidentsverkiezingen: Wit-Russen zijn alleenheerschappij Loekasjenko spuugzat

De Wit-Russische presidentsverkiezingen stevenen af op een ongekende confrontatie tussen de veiligheidsdiensten en de bevolking. Met nog een week tot de stembusgang staat de bevolking demonstrerend op straat. President Aleksandr Loekasjenko voert campagne op legerbases tussen de oproereenheden.

Presidentskanditaat Svetlana Tikhanovskaya donderdag bij een campagnebijeeenkomst in Minsk. Beeld AFP

Al drie keer bezocht Loekasjenko deze maand militaire oefeningen gericht op het beëindigen van demonstraties. In journaals op de staatstelevisie is te zien hoe het leger met pantserwagens en rookgranaten afstormt op groepjes onruststokers. Wie nog twijfelde aan de boodschap, hoefde maar naar Loekasjenko te luisteren: ‘We zullen iedereen bij zinnen brengen waar en wanneer dat nodig is.’

Maar de Wit-Russische bevolking laat zich niet afschrikken. Ondanks arrestaties en dreigementen door de veiligheidsdienst, die nog altijd de KGB heet zoals in Sovjet-tijden, trekken mensen massaal de straat op om te laten zien dat ze de 26-jarige alleenheerschappij van Loekasjenko spuugzat zijn. Donderdagavond telden waarnemers 63 duizend demonstranten in Minsk, de grootste politieke betoging in de Wit-Russische geschiedenis.

Tijdbom

En dus tikt er een tijdbom aan de oostgrens van de Europese Unie. Loekasjenko is bereid het leger in te zetten om de verkiezingen te laten eindigen in zijn zesde monsterzege – hij heeft al aangekondigd het land ‘aan niemand te zullen weggeven’. Daarbij botst hij op een bevolking die meer dan ooit bereid is zich te verzetten tegen de gebruikelijke stembusfraude.

De fraude zal Loeskasjenko hard nodig hebben om te voorkomen dat hij wordt verslagen door iemand van het geslacht dat volgens hem ‘te zwak’ is om een land te leiden: een vrouw. Buiten enkele kandidaten van de nep-oppositie is huisvrouw Svetlana Tichanovskaja de enige die meedoet namens Loekasjenko’s tegenstanders, die allen gevlucht of opgesloten zijn, zoals Tichanovskaja’s eigen echtgenoot. Zij sloot een pact met de achterban van andere oppositiepolitici en heeft drie beloftes: vrijlating van politieke gevangenen, terugdraaiing van autoritaire veranderingen in de grondwet en binnen zes maanden vrije verkiezingen.

Staatsterreur

Maar ze vreest staatsterreur nu Loekasjenko iedere dag waarschuwt ‘een Maidan-achtige revolutie’ te zullen voorkomen, waarmee hij verwijst naar de opstand in Oekraïne 6 jaar geleden. ‘De president praat over een revolutie, maar welke revolutie’, riep Tichanovskaja donderdagavond vanaf een podium tegen de mensenzee in Minsk. ‘Wij willen geen revolutie. Wij willen eerlijke verkiezingen.’ Uit angst voor wat komen gaat, heeft ze haar kinderen in het buitenland ondergebracht.

De spanning wordt verder opgevoerd door een escalatie van een sluimerende ruzie met buurland Rusland. Loekasjenko liet woensdag 33 Russische staatsburgers arresteren die volgens hem van plan waren om Wit-Rusland te destabiliseren in samenwerking met oppositiekopstukken. Loekasjenko deinsde er niet voor terug om het Kremlin verantwoordelijk te stellen: de Russen zouden deel uitmaken van een huurlingenleger onder leiding van Jevgeni Progozjin, een nauwe bondgenoot van president Poetin.

Wodka tegen corona

Poetin eist onmiddellijke vrijlating van de Russen. Zijn regering ontkent niet dat de opgepakte Russen huurlingen zijn, maar stelt dat ze op doorreis waren. Dat zou verklaren waarom de groep op pad was met bankbiljetten en simkaarten uit Soedan, een bekend werkgebied van het Russische huurlingenleger. Militaire analisten zeggen dat de huurlingen Wit-Rusland vaker gebruiken als tussenstop richting Afrika. Bovendien zou Poetin er geen belang bij hebben om Loekasjenko omver te werpen in ruil voor een leider die Wit-Rusland wil omtoveren tot een succesvolle democratie aan de Russische grens.

De oppositie ontkent betrokkenheid bij de opgepakte Russen en probeert de aandacht te vestigen op de problemen onder Loekasjenko’s bewind, zoals het gebrek aan politieke vrijheden, mensenrechten en economische groei. Loekasjenko haalde bij veel Wit-Russen het bloed nog verder onder de nagels vandaan door de volksgezondheid op geen enkele manier te beschermen tegen het coronavirus. De president bagatelliseerde het virus als een griepje dat gemakkelijk te bestrijden is door wodka te drinken en op tractors te rijden. Ondertussen testten 67 duizend Wit-Russen positief op het virus en overleden er zeker 559 mensen aan.

Wit-Rusland zit klem tussen de invloedssferen van Rusland en het Westen. Maar de annexatie van de Krim heeft de Wit-Russische trots wakkergeschud.

In het land waar drie decennia geleden de ondergang van de Sovjet-Unie werd bekokstoofd, houdt Loekasjenko onderdelen van het communistische systeem in stand

Aangezien de president het niet doet, nemen de Wit-Russen zelf maar maatregelen tegen het coronavirus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden