nieuws

Presidentsverkiezingen Libië op losse schroeven na plotseling vertrek VN-gezant

De moeizaam bevochten presidentsverkiezingen op 24 december in Libië, de eerste sinds de dood van oud-dictator Muammar Kadhafi in 2011, staan op losse schroeven. Dinsdag stapte de speciale Libië-gezant van de Verenigde Naties Ján Kubis plotseling op, waarmee de hoop op snelle stabilisering van het door oorlog en chaos verscheurde land aan de Middellandse Zee vervliegt.

Ján Kubis, de dinsdag opgestapte speciale VN-gezant voor Libië.  Beeld AP
Ján Kubis, de dinsdag opgestapte speciale VN-gezant voor Libië.Beeld AP

Door het opstappen van de 69-jarige Slovaakse topdiplomaat Kubis, die moet toezien op het vredesproces in Libië, dreigt een maand voor de verkiezingen een machtsvacuüm te ontstaan in de toch al uiterst gespannen aanloop naar die verkiezingen. Maar liefst 98 kandidaten hebben zich gemeld voor de hoogste functie in het land, onder wie enkele zeer omstreden figuren zoals Saif al-Islam Kadhafi, de zoon van de voormalige dictator. Hij wordt gezocht voor oorlogsmisdaden door het Internationaal Strafhof in Den Haag.

In Libië bestaat grote weerstand tegen Kadhafi’s kandidatuur. Diverse milities hebben al geëist dat hij van de lijst wordt gehaald. De kiescommissie besloot woensdag dat Kadhafi niet mag meedoen met de verkiezingen, samen met een twintigtal andere kandidaten. Dan blijven er genoeg omstreden kandidaten over, zoals de machtige krijgsheer Khalifa Haftar, die regeert over het oosten van Libië en in 2019 nog met veel geweld vergeefs probeerde de hoofdstad Tripoli te veroveren.

Deze week meldde zich op de valreep ook nog de huidige interim-premier Abdul Hamid Dbeibah, dit ondanks de voorwaarde bij zijn aantreden dat hij zou afzien van het presidentschap. De machtige en steenrijke zakenman uit Misrata die begin dit jaar door de VN is aangesteld om de overgangsregering in Tripoli te leiden tot aan de verkiezingen, wordt verdacht van corruptie en het verlenen van gunsten.

Volgens Jalel Harchaoui, Libië-expert bij de Global Initiative Against Transnational Organized Crime, maakt het opstappen van VN-gezant Kubis duidelijk dat ‘zijn missie’ om vrije eerlijke verkiezingen in Libië te organiseren ‘wankelt’. Uitstel van de verkiezingen is volgens Harchaoui zeker niet ondenkbaar, maar ook niet per se onwenselijk.

Nieuwe burgeroorlog

Volgens Harchaoui heeft Kubis zich te veel laten opjagen door de internationale gemeenschap, met name door de Verenigde Staten, om de verkiezingen eind dit jaar te laten plaatsvinden ondanks het feit dat de kieswet en voorwaarden nog niet door alle partijen worden ondersteund. Zolang niet alle partijen de regels onderschrijven zal een onwelgevallige verkiezingsuitslag kunnen worden betwist. De kans is groot dat partijen in dat geval nog vóór de tweede verkiezingsronde opnieuw de wapens oppakken. Mogelijk breekt dan zelfs een nieuwe burgeroorlog uit, zo vreest Harchaoui evanals veel andere experts.

In Libië zijn nog steeds talloze milities actief die de rivaliserende regeringen in het oosten of westen steunen, of juist hun eigen tribale krijgsheren of regionale leiders. Naar verwachting zullen ze kiezers intimideren op weg naar de stembus.

Een ander groot obstakel voor het slagen van de verkiezingen vormt de aanwezigheid van buitenlandse huurlingen. In Libië zijn nog enkele duizenden huurlingen actief van de Russische Wagner Groep die aan de zijde van kolonel Haftar meevochten.

Huurlingen

Ook Turkije heeft soldaten in Libië, waaronder huurlingen uit Syrië. Turkije steunde juist de andere kant, de VN-overgangsregering van de toenmalige interim-premier Serraj in Tripoli, om de aanval van Haftar in 2019 af te slaan. In het wankele vredesakkoord tussen de strijdende partijen – dat tot stand is gekomen onder druk van de internationale gemeenschap en de vorige VN-gezant voor Libië, Ghassan Salame – was afgesproken dat alle buitenlandse troepen Libië ruim voor de verkiezingen zouden hebben verlaten. Hier zit nog amper beweging in.

Naast de omstreden Haftar, Kadhafi en Dbeibah hebben zich ook meer respectabele politici gemeld, onder wie Fathi Bashagha en parlementsvoorzitter Aguila Saleh. De parlementsverkiezingen die eigenlijk gelijktijdig hadden moeten plaatsvinden, zijn uitgesteld naar januari of februari volgend jaar. Tegen het besluit van de Libische kiescommissie over de officiële kandidatenlijst kan nog twaalf dagen bezwaar worden gemaakt. De situatie in Libië is dus een maand voor de deadline uiterst gespannen en onzeker.

Salame trad in mei vorig jaar af vanwege stress en werd opgevolgd door Kubis die zijn werk vanuit Genève deed. Stephane Dujarric, woordvoerder van VN-topman António Guterres, heeft zijn ontslag dinsdag ‘met spijt’ bevestigd. ‘We zijn ons zeer bewust van de verkiezingskalender en doen er alles aan om zo snel mogelijk de continuïteit van het leiderschap te verzekeren’, aldus de woordvoerder.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden