Presidentsverkiezing Zuid-Korea zou gaan over corruptie, maar toen kwam Trump

Met massale betogingen brachten de Zuid-Koreanen hun corrupte president ten val. Vandaag mogen ze een nieuwe kiezen. De campagne gaat plotseling over wie het Amerikaanse raketschild moet betalen.

Oppositieleider Moon Jae-in gaat aan de leiding in de peilingen. Beeld null
Oppositieleider Moon Jae-in gaat aan de leiding in de peilingen.

De Zuid-Koreanen kiezen dinsdag een nieuwe president, twee maanden nadat Park Geun-hye wegens corruptie werd afgezet. Dat was de climax van maanden van massale protesten in de hoofdstad Seoul tegen president Park en de wijdverbreide corruptie. Het thema voor de campagne leek dan ook duidelijk: wie komt het overtuigendst voor de dag als corruptiebestrijder?

Maar dat was buiten de Amerikaanse president Donald Trump gerekend. Die heeft indirect de verkiezingscampagne gedomineerd. Zo dreigde Trump het 'vreselijke' vrijhandelsverdrag tussen Zuid-Korea en de Verenigde Staten op te zeggen. Hij beweerde dat Korea 'vroeger deel uitmaakte van China' en verkondigde 'vereerd' te zijn om, 'onder de juiste omstandigheden', de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un te ontmoeten.

En het ergste: Trump opperde dat de Zuid-Koreanen, tegen alle afspraken in, zelf maar moesten betalen voor het antiraketschild THAAD.

Schoolkinderen in Seoul leren hoe ze gasmaskers omdoen, als Noord-Korea een chemische aanval zou uitvoeren. Beeld null
Schoolkinderen in Seoul leren hoe ze gasmaskers omdoen, als Noord-Korea een chemische aanval zou uitvoeren.

'Schok, verraad en woede'

De komst van dat raketafweersysteem, dat korte en middellange afstandsraketten uit Noord-Korea kan onderscheppen, lag al gevoelig. Omwonenden zijn bang dat zij een doelwit worden als Pyongyang wil aanvallen. De linkse oppositie is tegen omdat het antiraketsysteem de relatie met China zou schaden. Het dreigement van Trump dat Seoul ook nog eens 1 miljard dollar moet ophoesten, is iedereen in het verkeerde keelgat geschoten. Zelfs de conservatieve krant Chosun Ilbo sprak in een hoofdredactioneel commentaar van de 'schok, verraad en woede' die veel Zuid-Koreanen voelen.

De recente spanningen met het noorden en de hernieuwde aandacht voor de nationale veiligheid lijken goed voor de conservatieve kandidaat Hong Joon-pyo, die is gestegen naar de derde plek in de peilingen. Hong stelt zich op als een pro-Amerikaanse hardliner bij wie het land als enige veilig is.

Onafhankelijker van VS

Maar van de verontwaardiging over Trump profiteert vooral oppositieleider Moon Jae-in, die in de peilingen aan kop gaat. Hij wil dat Zuid-Korea in zijn buitenlands beleid onafhankelijker van de VS gaat opereren. 'We moeten leren om nee te zeggen tegen de Amerikanen', schreef Moon in een in januari uitgekomen boek.

Moon betoogt al maanden dat de beslissing over THAAD moet worden overgelaten aan de volgende regering (lees: aan hem). Maar alsof de Amerikanen hun dominantie wilden onderstrepen, werd het raketafweersysteem vorige week in het holst van de nacht, en veel sneller dan gepland, in Zuid-Korea geïnstalleerd.

Een campagnemedewerker van Moon reageerde verbijsterd. 'Vanwege onze kruiperige diplomatie rond THAAD hebben we de Chinezen boos gemaakt en steken de Amerikanen ons een mes in de rug.'

Vanouds kunnen de Amerikanen, die het zuiden in de Koreaanse oorlog (1950-53) te hulp schoten en er nog steeds een kleine 30 duizend soldaten hebben gelegerd, het best zakendoen met de conservatieven. Zij onderstrepen steevast de 'ijzersterke band' met de VS en zijn net als de Amerikanen voor een harde lijn jegens Noord-Korea: isolering van het regime en als het even kan meer sancties. De progressieven geloven meer in dialoog en economische uitwisseling, om zo de angel uit het conflict te halen.

Oppositieleider Moon Jae-in tijdens zijn verkiezingscampagne. Beeld null
Oppositieleider Moon Jae-in tijdens zijn verkiezingscampagne.

Zonneschijnpolitiek

De 64-jarige Moon is de belichaming van die laatste aanpak. Hij was adviseur en later ook stafchef van de in 2003 aangetreden, centrum-linkse president Roh Moo-hyun. Onder de noemer 'zonneschijnpolitiek' zocht Roh net als zijn voorganger Kim Dae-jung toenadering tot Noord-Korea. Het zuiden stuurde miljoenen aan hulpgeld en in de grensregio werd het gezamenlijke industriële complex Keasong ontwikkeld, waar Noord-Koreaanse arbeiders werkten voor Zuid-Koreaanse firma's. De samenwerking leidde ook tot twee historische ontmoetingen met Kim Jong-il, de vader van de huidige leider Kim Jong-un, in 2000 en 2007.

Critici van de zonneschijnpolitiek hebben altijd gezegd dat de dollars uit het zuiden het regime in het noorden in het zadel hebben gehouden en zelfs het nucleaire programma mogelijk hebben gemaakt. Tijdens de campagne onthulde oud-minister van Buitenlandse Zaken Song Min-soon dat Zuid-Korea in 2007 onder druk van Pyongyang zich bij een VN-motie over ernstige mensenrechtenschendingen in Noord-Korea had onthouden van stemmen.

Moon, wiens ouders tijdens de Koreaanse oorlog naar het zuiden vluchtten, heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij terug wil naar een vorm van de zonneschijnpolitiek. Zo wil hij Keasong, dat vorig jaar na een nucleaire test van het noorden werd gesloten, weer openen en is hij bereid naar Pyongyang te reizen voor een gesprek met Kim Jong-un - mits die bereid is zijn kernwapens op te geven.

De Noord-Koreaanse bevolking is volgens Moon het grootste slachtoffer van het huidige isoleringsbeleid. 'Mijn vader haatte het communistische systeem in het noorden, ik ook. Maar dat betekent nog niet dat we de inwoners van het noorden moeten laden lijden onder een repressief regime.'

De afgelopen weken is Moon herhaaldelijk aangevallen op zijn Noord-Korea-beleid. Zo werd hij in een televisiedebat uitgedaagd Noord-Korea aan te wijzen als 'vijand nummer 1'. Moon antwoordde dat dit 'niet gepast' is voor een presidentskandidaat. 'Dat zeggen betekent dat de president geen zicht meer heeft op een dialoog met het noorden.'

De kandidaten

De Zuid-Koreaanse presidentverkiezingen worden in één ronde beslist. Een absolute meerderheid is niet nodig. De kandidaat met de meeste stemmen wint. De top-3 kandidaten zijn:

Moon Jae-in

Mensenrechtenadvocaat

In 2012 verloor hij nipt van Park Geun-hye, maar nu ligt de weg naar het presidentschap open voor de oud-activist en mensenrechtenadvocaat Moon Jae-in (64). Zijn partij is sinds vorig jaar al de grootste in het parlement. Hij belooft de corruptie aan te pakken met een nieuwe, onafhankelijk afdeling van het Zuid-Koreaanse Openbaar Ministerie die corrupte ambtenaren en bestuurders moet vervolgen. Ook wil Moon honderdduizenden nieuwe overheidsbanen creëren, al is niet duidelijk waar het benodigde geld vandaan moet komen.

Moon Jae-in Beeld null
Moon Jae-in

Ahn Cheol-soo

Software-ontwikkelaar

Ahn Cheol-soo (55), ook wel de Bill Gates van Zuid-Korea genoemd, vergaarde miljoenen met de ontwikkeling van 's lands bekendste anti-virussoftware. In 2011 werd hij in een mum van tijd populair toen hij op televisie kritiek leverde op de corrupte elite en het opnam voor de (vele) werkloze jongeren. Een jaar later werd hij gekozen in het parlement. Aanvankelijk werkte hij daar samen met Moon Jae-in, maar in 2015 kwam het tot een breuk. Zijn Partij van het Volk presenteert zich als alternatief voor links én rechts. Hij belooft geld voor innovatie, hogere startersalarissen en meer stagemogelijkheden voor jongeren.

Ahn Cheol-soo Beeld null
Ahn Cheol-soo

Hong Joon-pyo

Conversatieve hardliner

Hong Joon-pyo (62) is de man die de beschadigde conservatieve partij weer terug naar de basis moet brengen: veel ruimte voor het bedrijfsleven, een harde lijn ten opzichte van Noord-Korea en de nadruk op oude normen en waarden. Zo zei hij dat vrouwen de afwas horen te doen en dat homoseksuelen in het leger een gevaar zijn voor de veiligheid. Hij wil dat er ook in Zuid-Korea kernwapens worden geplaatst. Hong kwam in opspraak vanwege de beschrijving van 'een slechte grap' in zijn biografie. Daarin bekende hij ooit een vriend te hebben geholpen drugs in het drankje van een date te doen.

Hong Joon-pyo Beeld null
Hong Joon-pyo
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden