Presidentskandidaten lopen op 'zacht geld'

W AAR verdienen de inwoners van Iowa en New Hampshire het aan dat ze zo'n belangrijke stem hebben in de presidentsverkiezingen?...

Bert Lanting

De twee staten stellen wat het aantal inwoners betreft maar weinig voor, maar er worden nu eenmaal altijd de eerste voorverkiezingen gehouden. Wie in Iowa en New Hampshire onderaan eindigt, kan zijn kansen op het Witte Huis wel vergeten. Iowa en New Hampshire bepalen wie er naar de volgende ronde doorgaat.

Maar ditmaal lijken de primaries al ruim vóór Iowa en New Hampshire begonnen. Nog voor er ook maar één stem is uitgebracht, is de kandidatenlijst bij de Republikeinen al flink uitgedund.

Deze week besloot Elizabeth Dole, de enige vrouw onder de kandidaten, de strijd te staken. Voor haar hadden voormalig vice-president Dan Quayle, ex-gouverneur Lamar Alexander en het Congreslid John Kasich zich al teruggetrokken uit de slag om de Republikeinse nominatie. De voornaamste reden: gebrek aan geld.

'Het is toch geld waar het uiteindelijk om draait', klaagde Dole in haar afscheidstoespraak. Goed beschouwd deed ze het nog niet eens zo gek. In de opiniepeilingen kwam ze op de tweede plaats na gouverneur Bush van Texas. Maar de slag om het geld had ze allang verloren.

Nu Dole vertrokken is, beginnen de Amerikanen te beseffen dat er vóór Iowa en New Hampshire een andere primary plaatsvindt, die misschien nog wel belangrijker is dan de eerste voorverkiezingen: de dans om het geld.

De enige stemming die tot nog toe is gehouden, was de Republikeinse straw poll (proefstemming) in Iowa, maar ook daarbij draaide het vooral om geld. Het komt erop neer dat de kandidaten kaartjes voor hun aanhangers kopen, zodat ze aan de stemming kunnen meedoen. Kortom, wie het meeste geld heeft, wint.

De uitslag was dan ook niet verrassend: Bush kwam op de eerste plaats, op de voet gevolgd door Steve Forbes, de man die genoeg geld heeft om zijn hele campagne uit eigen zak te betalen.

Het lijkt er soms op dat de campagnebijdragen-standen belangrijker zijn geworden dan de uitslagen van de opiniepeilingen. En de stand was deprimerend: 57 miljoen dollar voor Bush en nog geen vijf miljoen dollar voor Dole.

Critici vinden dat er snel wat moet gebeuren om te voorkomen dat de Amerikaanse verkiezingen een dans om het Gouden Kalf gaan worden, waarbij alleen vice-presidenten, gouverneurs van grote staten of rijkaards een kans hebben.

Volgens Dole moet het maximum-bedrag dat burgers mogen bijdragen - nu duizend dollar - worden verhoogd. Die limiet is volgens haar in het voordeel van gevestigde kandidaten die over een uitgebreid netwerk beschikken, zoals George Bush.

Maar dat is volgens de organisatie Common Cause, die voor het aan banden leggen van campagnebijdragen ijvert, het paard achter de wagen spannen. 'Er zijn nu al weinig mensen die zich zo'n bijdrage kunnen veroorloven. Als je het nog hoger maakt, vergroot je de invloed van de rijke kiezers alleen maar', zegt Jeff Cronin.

Common Cause en andere actiegroepen, zoals Democracy 21, dringen al lang aan op het invoeren van een verplicht plafond voor de campagne-uitgaven. Er is nu alleen een facultatief plafond: als een kandidaat zijn uitgaven voor de primaries tot ongeveer 20 miljoen dollar beperkt, past de staat evenveel bij als hij zelf heeft weten in te zamelen aan campagnebijdragen.

Maar Bush weigert zich aan dat maximum te houden. Hij vindt het 'vrije' systeem juist democratischer: het feit dat hij zoveel miljoenen aan particuliere bijdragen heeft weten binnen te halen, is volgens hem een teken dat er brede steun is voor zijn kandidatuur.

Bush' partijgenoten zorgden er deze week ook voor dat een wet om de campagnefinanciering te herzien, niet door de Senaat kwam. De wet is er vooral op gericht de stroom van 'soft money' in te tomen. Soft money - bijdragen die niet voor politieke reclamespotjes worden gebruikt, maar voor andere campagnekosten - is dé brandstof geworden waarop de verkiezingscampagnes tegenwoordig draaien.

Bij de vorige verkiezingen oogstten de partijen voor een kwart miljard dollar aan soft money, maar verwacht wordt dat het totaal komend jaar ruim boven de half miljard dollar zal uitkomen.

Alle Democratische senatoren spraken zich voor de wet uit, maar dat was volgens cynici alleen omdat ze vooraf al wisten dat het voorstel toch schipbreuk zou lijden. Want niet alleen Bush, maar ook de Democraten lopen op geld, ook soft money. Als je er eenmaal aan verslaafd bent, is het moeilijk af te kicken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden