Presidentschap Trump kent ongekend radicale start

De handreiking kwam niet, in een onversneden nationalistische inauguratiespeech gaf Donald Trump zijn toehoorders de keus: je doet met hem mee of je ligt eruit.

In totaal 34 keer nam Donald Trump vrijdag tijdens zijn inaugurele rede het woord Amerika in de mond. Beeld reuters

Het nationalisme was oorverdovend. Koop Amerikaanse waar! Neem Amerikanen in dienst! Amerikaanse werkers! Amerikaanse families! Amerikaanse handen! Amerikaanse arbeid! In totaal 34 keer nam Donald Trump vrijdag tijdens zijn inaugurele rede het woord Amerika in de mond. Vanaf vandaag, zei hij, zou alles anders worden.

America First! America First!

Natuurlijk is een presidentiële inauguratie het moment om patriottistisch te zijn - Obama had het in 2009 ook zestien keer over Amerika. De vreedzame machtsoverdracht van de ene president naar de andere vult Amerikanen met terechte trots. Het is, normaal gesproken, een moment waarop de gelederen zich sluiten. Het is een moment waarop de continuïteit van Amerika en de Amerikaanse waarden wordt gevierd.

Dat gold vrijdag overigens niet voor iedereen: zestig Democratische politici lieten verstek gaan bij de ceremonie, en een paar honderd meter van het spreekgestoelte gingen de eerste anarchistische stenen door de ruiten van een bank en een Starbucks. Later gebeurde dat ook op andere plekken.

Maar veel anderen die liever een andere president hadden gehad, hadden zich er vrijdag, soms knarsetandend, bij neergelegd. Alex Liddell, een jongen uit Alabama die vrijdag met zijn volledig zwarte schoolband van honderden blazers en trommelaars in de presidentiële parade zou meelopen, zei het zo: 'We marcheren voor niemand in het bijzonder. We marcheren voor de president.'

Maar Donald Trump greep de gelegenheid aan om niet de continuïteit, maar de discontinuïteit van het moment te markeren. 'Hier en nu' zou alles anders worden, zei hij. '20 januari zal worden herinnerd als de dag dat het volk opnieuw de heersers van deze natie werden. Dit moment behoort jullie toe. Jullie zijn met tientallen miljoenen deel geworden van een historische beweging, zoals de wereld nog nooit gezien heeft.'

Natuurlijk dankte hij de vertrekkende bewoners van het Witte Huis, Barack en Michelle Obama voor hun 'stijlvolle hulp' tijdens de overgangsperiode. Ze waren fantastisch geweest.

Maar vervolgens lanceerde hij een aanval op de politici in Washington zoals die nog nooit door een president is vertoond. 'De ceremonie vandaag heeft een speciale betekenis omdat we niet alleen de macht van de ene regering naar de andere overdragen, maar omdat we de macht overdragen van Washington D.C. naar jullie, het volk. Te lang heeft een kleine groep in de hoofdstad van ons land geprofiteerd terwijl het volk de lasten heeft gedragen.'

Het was een vurige aanval op een van de elites die hij al tijdens zijn campagne tot zondebok had bestempeld. In een rede op donderdag was het nog de pers die het moest ontgelden; nu had 'de politiek' het gedaan. 'We zullen niet langer politici accepteren die alleen maar woorden zijn en geen daden, die constant klagen maar er nooit wat aan doen. De tijd van lege praatjes is voorbij. Het moment van actie is gekomen.'

Trump, die een kabinet van multimiljonairs heeft samengesteld, oversteeg daarmee de kloof tussen Republikeinen en Democraten, door ze over een waardeloze kam te scheren. De minstgewaardeerde aantredende president in decennia (rond 40 procent) richtte zich rechtstreeks tot zijn basis, voor wie hij de enige is die telt. Tegelijkertijd richtte hij zich tot de senatoren en afgevaardigden op de stoeltjes achter hem. Het was een verkapt dreigement: als het niet lukt, de komende jaren, hebben jullie het gedaan.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Totale toewijding'

Dit anti-elitaire populisme vormde de opmaat naar een speech waarin Trump het land met onversneden nationalisme toch tot eenheid opriep (zijn eerste presidentiële besluit was de instelling van een Dag van het Patriottisme). Trump verlangt 'totale toewijding' tot Amerika, zei hij, als 'fundament van onze politiek'. 'Dankzij deze loyaliteit jegens ons land zullen we de loyaliteit jegens elkaar herontdekken. Wanneer je je hart opent voor patriottisme, is er geen ruimte meer voor vooroordelen. We genieten allemaal van dezelfde vrijheden en groeten dezelfde geweldige Amerikaanse vlag.'

Zwart, bruin en wit delen hetzelfde rode bloed van patriottisme, zei Trump ook nog - waarmee hij in één zin de nog altijd bestaande achterstand van zwart Amerika (in woonomstandigheden, in onderwijs, in salarissen, in de manier waarop ze door het strafrechtsysteem stelselmatig worden benadeeld) van tafel veegde. Het roept de vraag op in hoeverre de gewenste eenheid inclusief of exclusief is: de boodschap is dat wie niet wil meedoen, zichzelf buiten de groep plaatst.

Iedereen heeft dezelfde dromen, zei Trump, maar dat is juist niet zo. Iedereen heeft verschillende dromen. Wat een politicus moet doen is die met elkaar te verzoenen. Maar Trump ziet maar één belang, en dat is het Amerikaanse belang. Wij tegen zij - Amerika eerst.

Zoals ook in zijn acceptatiespeech als Republikeins kandidaat, schetste Trump, met 70 de oudste aantredende president in de geschiedenis, weer een pikzwarte stand van het land. 'Te veel van onze burgers leven in een andere realiteit (dan politici, red.): moeders en kinderen gevangen in armoede in onze binnensteden, verroeste fabrieken als grafstenen verspreid in het land, een onderwijssysteem met veel geld dat onze jonge en mooie studenten zonder kennis achterlaat, en de misdaad en de bendes en de drugs die zo veel levens hebben gekost en ons land van zo veel potentieel hebben beroofd. Dit Amerikaanse bloedbad stopt hier en nu.'

Dat is een beeld met een kern van waarheid, maar Trump hield zich ver van oplossingen. Laat het maar aan hem over, was de boodschap. 'Centraal in deze beweging staat de cruciale overtuiging dat een land bestaat om zijn burgers te dienen', zei hij. Het is een omkering van de kennedyaanse boodschap dat je niet moet vragen wat het land voor jou kan doen, maar wat jij voor je land kan doen, die hij uitsprak tijdens zijn inaugurele rede, in 1961.

Trump wil dus met een sterke overheid het land weer groot te maken (er komen ook 'nieuwe wegen en snelwegen en bruggen en vliegvelden en tunnels en spoorlijnen, kriskras door ons wonderschone land'). Voor de Republikeinen, liefhebbers van een kleine, onbemoeizuchtige overheid, is die boodschap al helemaal atypisch. Het Trumpisme is een andere stroming.

Zo gaf Trump de beste speech van zijn campagne. Amerika eerst, de vergeten mannen en vrouwen, wij tegen zij, en de belofte van een nieuwe begin: het waren de vaste thema's van de afgelopen anderhalf jaar, en ze werden met gejuich ontvangen. Alleen zei Trump het vrijdag allemaal als president. Het werd door zijn basis met gejuich ontvangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.