President-voor-het-leven denkt aan aftreden

De oppositie durft het haast niet te geloven, maar president Nijazov van Turkmenistan zegt dat het hem ernst is: zelfs een president-voor-het-leven kan te oud worden voor zijn zware taken....

Corine de Vries

DE TURKMEENSE president-voor-het-leven Saparmoerat Nijazov heeft besloten dat hij toch niet zijn hele leven president zal blijven. Tot veler verbazing kondigde hij het afgelopen weekeinde aan dat hij in 2010 presidentsverkiezingen zal uitschrijven, en dat hij dan geen kandidaat zal zijn.

'Wij hebben tegen die tijd een jonge president nodig, en open verkiezingen waaraan verschillende kandidaten meedoen', zo sprak Nijazov gisteren, op zijn 61ste verjaardag, tot het volk. 'Als een man zeventig wordt, heeft hij geen kracht meer om de zware taken van een staatshoofd uit te oefenen. Als die man echt van zijn moederland houdt en het vooruitgang toewenst, dan treedt hij af.' In reactie op argwanende uitlatingen van de oppositie beloofde Ni jazov dat hij zijn ambt niet zal overdragen aan een lid van zijn eigen familie.

De dictator - die zichzelf Turkmenbasi (Hoofd der Turkmenen) laat noemen - vierde zijn verjaardag gisteren in stijl. Tegenover het gouden Turkmenbasi-paleis in de hoofdstad Asjchabad stond de president op een enorm platform terwijl een militaire parade aan hem voorbijtrok, zijn naam scanderend.

Nijazov leidt het Centraal-Aziatische Turkmenistan al sinds Sovjet-tijden. Hij was partijchef in de jaren tachtig en realiseerde zich op tijd dat de Sovjet-Unie uiteen zou vallen. Snel bekeerde hij zich tot de islam en vertrok hij voor een bedevaart naar Mekka.

De democratie, mensenrechten, economische hervormingen en de vrije pers hebben nooit een kans gekregen in Turkmenistan. In oktober 1990 werd Nijazov met 98,3 procent van de stemmen in een referendum tot president gekozen. In 1992 werd hij met 99,5 procent van de stemmen voor vijf jaar herkozen. Twee jaar later werd zijn presidentiële ambtstermijn verlengd tot 2002, nu met 99,99 procent van de stemmen. En in december 1999 benoemde het parlement hem tot president-voor-het-leven.

Ondanks de enorme olie- en gasvoorraden - Turkmenistan is de op drie na grootste gasproducent ter wereld - leven de meeste Turkmenen in armoede. Nijazov gebruikt de nationale rijkdom vooral voor de bouw van paleizen, moskeeën, banken, hotels en overheidsgebouwen.

De president laat zichzelf op een ongekende en bizarre manier verheerlijken. Zijn portret siert gebouwen, postzegels, bankbiljetten, schoolboeken, wodkaflessen en vrijwel altijd de voorpagina's van de kranten. Ook tv-journaals berichten dagelijks over zijn 'weldaden'. In Asjchabad staat een veertien meter hoog standbeeld van hem, met bladgoud bekleed, op een sokkel van 72 meter.

De verklaring voor Nijazovs ziekelijke behoefte aan erkenning wordt gezocht in zijn jeugd. In 1942 sneuvelde de vader van de toen twee jaar oude Saparmoerat. Bij een zware aardbeving in 1948 kwamen zijn moeder en broers om onder het vallende puin. Nijazov groeide op in een weeshuis en leerde daar dat Lenin zijn vader was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden