President van Constitutionele Hof over aanklacht tegen Welzijnspartij 'Turkse grondwet geldt voor eeuwig'

Turkije is een 'democratische, seculiere en sociale' staat. De grondwet waarin dat werd vastgelegd, geldt voor eeuwig. Daarom onderzoekt de president van het Constitutionele Hof of het streven van de islamitische Welzijnspartij in strijd is met de grondwet....

Van onze verslaggever

Henk Müller

ANKARA

In een laatste poging de oprukkende islamisering van Turkije tegen te gaan, wil de Turkse justitie een verbod van de islamitische Welzijnspartij. Op verzoek van Vural Savas, de hoofdofficier van justitie bij het Hof van Cassatie, zal het Constitutionele Hof daarover een oordeel vellen. Yekta Güngör Özden is president van het hof.

Hij denkt maximaal zes maanden nodig te hebben om tot een oordeel te komen. Mocht het hof Erbakans Welzijnspartij verbieden, dan is er tegen Özdens besluit geen verweer mogelijk. In Turkije is de wil van de president van het Constitutionele Hof wet.

Özden: 'In Turkije vertegenwoordig ik de hoogste rechterlijke macht. Op verzoek toetst het hof of partijen dan wel wetten conform de grondwet zijn. Ik controleer of het principe van secularisme, de scheiding van kerk en staat, geen geweld wordt aangedaan.

'Iedereen is gebonden aan mijn uitspraken: de president van de Republiek, het parlement en alle burgerlijke en militaire rechtbanken. Ik kan op lopende zaken niet ingaan, maar Turkije is van een theocratische monarchie een seculiere republiek geworden. Dat moet en zal zo blijven.'

De eerste drie artikelen van de grondwet bepalen dat Turkije 'een democratische, seculiere en sociale staat' is. Het vierde artikel bepaalt dat dit seculiere en democratische karakter van de Turkse staat onaantastbaar is. De artikelen mogen niet worden gewijzigd. Zelfs wijzigingsvoorstellen zijn verboden.

Dat is een doorn in het oog van de fundamentalisten die, zoals premier Erbakan herhaaldelijk heeft verklaard, een islamitische staat nastreven. Al dan niet met geweld. De sharia, de islamitische wet, dient in Turkije te gelden. Het hof onderzoekt of deze en soortgelijke uitspraken van politieke leiders een verbod van de Welzijnspartij rechtvaardigen.

- De top van de Welzijnspartij klaagt dat Turkije geen echte democratie is. Als het volk een islamitische staat wil, moet dat kunnen. Maar het vierde artikel van de grondwet maakt elke discussie over zo'n staat onmogelijk.

Özden: 'Misschien is het in Europese ogen inderdaad merkwaardig dat die artikelen voor eeuwig en altijd vastliggen. Ook als het volk een islamitische staat zou willen. Maar ze zijn onveranderlijk om de republiek te beschermen tegen diegenen die haar willen afschaffen.

'Europa heeft er tweehonderd jaar over gedaan en het heeft 200 miljoen doden gekost om seculiere naties te krijgen. Wij hebben vrij recent een seculiere staat. Hebben we niet het recht om die staat te verdedigen? Wij zijn de enige democratische seculiere staat in het Midden-Oosten. Kijk naar wat er in Algerije gebeurt, in Iran, in Irak, en Libië. Ik vind dat we het recht hebben ons tegen die slechte invloeden te weren.'

- Maar stel dat er vervroegde verkiezingen komen zoals vice-premier Çiller wil en Erbakan behaalt de meerderheid. Wat dan?

Özden: 'Als de bevolking van Turkije op Europees niveau komt en Europees zou denken, dan zou het mogelijk zijn dat aan de wens van de kiezers gehoor wordt gegeven. Hoewel ik betwijfel of Nederland een christelijke fundamentalistische staat zou willen worden als de kiezers daarom vroegen.

'Maar wat de fundamentalisten hier willen heeft niets met democratie te maken. Ze beklagen zich over gebrek aan democratie. Dat zijn woorden. Als ze de macht zouden hebben, zouden ze de democratie afschaffen. Ik wil gewoon dat de democratie blijft bestaan.'

Özden wijst erop dat de macht van de fundamentalisten niet alleen in politiek opzicht groeit. Ook financieel gaat het ze voor de wind: 'De fundamentalisten in Turkije hebben grote holdings, de islamitische zakenwereld is een factor van belang geworden. De fundamentalisten hebben veel geld en kunnen stemmen kopen. Maar stemmen moet een eer zijn, niet iets dat je kunt kopen.'

- De Welzijnspartij zal mogelijk profiteren van vervroegde verkiezingen, maar lijkt geen absolute meerderheid te kunnen halen. Maakt u zich niet te veel zorgen?

Özden: 'Vanzelfsprekend maak ik me zorgen. Het is trouwens geen kwestie van aantallen. Al is de grote meerderheid laks, ook kleine aantallen fundamentalisten kunnen gevaarlijk zijn. Voor Europeanen is Turkije moeilijk te begrijpen. De Turkse politieke positie is te verklaren door het feit dat we ten opzichte van het Westen aan de uiterste oostgrens liggen en ten opzichte van het Midden-Oosten aan het uiterste westgrens.

'Ik weet dat we in westerse ogen in democratisch opzicht nog te kort schieten. Dat onderschrijf ik. Maar u moet goed beseffen dat Saudi-Arabië de fundamentalisten hier helpt. Hetzelfde geldt voor Irak. Het secularisme is een gevaar voor fundamentalisten in deze landen. De Turkse democratie is een gevaar voor de dictaturen in Saudi-Arabië, Irak, Libië en Iran.

'Nederland is een klein en democratisch land. Turkije een gigantisch land met een vrij jonge democratie die wordt bedreigd door radicale islamieten. Dat vraagt om andere maatregelen dan in Nederland. Wij zijn een rechtsstaat met tekortkomingen. Maar we zijn in het Midden-Oosten het enige democratische land.'

- Vandaag heeft Erbakan een indringend gesprek met de militaire top en eind van de maand komt de Nationale Veiligheidsraad weer bij elkaar. Erbakan beloofde de militairen tijdens een zitting van de Nationale Veiligheidsraad op 28 februari dat hij maatregelen zou nemen om de islamisering een halt toe te roepen. Tot nu toe heeft hij weinig gedaan. Verwacht u een militaire coup?

Özden: 'De militairen zijn de grondwet gehoorzaamheid verschuldigd. Zij bewaken de grondwet tegen dreigingen van buiten én van binnen. We moeten de fundamenten van de staat goed bewaken, zodat datgene wat Atatürk en de oprichters van de Turkse staat voor ogen hadden, ook in de toekomst blijft bestaan. Van binnenuit zijn er op dit moment zware aanvallen op de fundamenten van de staat. Er zitten radicale moslims in de rechterlijke macht en in het leger. We zitten in een gevaarlijke situatie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden