President Trump trapt met aangekondigde importtarieven op de Republikeinse vrije handelsziel

Voor het eerst botst Trump met de lijn van zijn partij

Over niets wat president Trump tot nog toe deed, is de Republikeinse partijleiding zo 'extreem bezorgd' geweest als over de importtarieven die hij heeft aangekondigd. Conservatief denker Mona Charen ziet al langer bezwaren - en sprak die onlangs ook uit.

De fabriek van United States Steel Corporation Foto afp

De handelsoorlog die de Amerikaanse president Trump heeft uitgeroepen, met de aankondiging van importtarieven op staal en aluminium, draait allereerst uit op een ideeënoorlog binnen de Republikeinse partij en ook binnen het Witte Huis. Voor het eerst botst een populistische belofte van Trump met een van de orthodoxe geloofsartikelen van de partij.

Maandag voegde zich de Republikeinse partijleider Paul Ryan bij het koor van critici. Hij zei via een woordvoerder 'extreem bezorgd' te zijn over een eventuele handelsoorlog. Ryan heeft die zorgen nooit geuit over de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen, de verstrengelde belangen van het Witte Huis, de beschuldigingen van seksuele intimidatie, de aanvallen op rechters en de FBI, of de harde toon tegen illegale immigranten.

Tot dusver voerde Trump een klassiek-conservatieve binnenlandse agenda van deregulering, belastingverlaging en de benoeming van conservatieve rechters. Om die redenen heeft de Republikeinse partijleiding Trump sinds zijn verkiezing weinig in de weg gelegd, ook al is Trump op andere vlakken een nogal atypische president.

Met zijn aankondiging van importtarieven trapt Trump ineens op de Republikeinse vrijhandelsziel. De conservatieven tonen zich verrast dat de president precies datgene wil doen wat hij de hele campagne heeft beloofd: geïmporteerd staal (met een heffing van 25 procent) en aluminium (10 procent) zo veel duurder maken dat de schoorstenen van de hoogovens in Ohio en Pennsylvania kunnen blijven roken.

Senator Orrin Hatch uit Utah, de voorzitter van de Commissie voor Financiën en normaal een trouwe supporter van de president, noemde de voorgestelde tarieven 'een belastingverhoging die het Amerikaanse volk niet nodig heeft en zich niet kan veroorloven'.

De Republikeinen hebben naast ideologische ook politieke bezwaren. Als de tarieven en een eventuele handelsoorlog tot hogere consumentenprijzen leiden, doen die de vorig jaar door de Republikeinen ingevoerde belastingverlagingen teniet - en dat is het belangrijkste wapen om de (Congres) verkiezingen te winnen, dit najaar.

Dinsdagochtend domineerde het protectionistische plan van Trump de vergadering van de Republikeinse fractie in het Huis van Afgevaardigden. 'Er is waarschijnlijk niets dat ons meer zorgen baart dan die tarieven', zei Congresman Mark Meadows. Maar, zei hij tegen USA Today, er is 'geen consensus' over hoe ze Trump op andere gedachten kunnen brengen.

'Nationale veiligheid'

Volgens de Amerikaanse Grondwet is handelspolitiek een dossier voor het parlement, en niet voor de president. Maar dankzij een wetswijziging in 1962 kan de president eigenhandig handelsbesluiten nemen op grond van 'nationale veiligheid'.

Het Congres kan zo'n decreet blokkeren, maar heeft daar zowel in Senaat als Huis van Afgevaardigden een tweederde meerderheid voor nodig, die bestand is tegen een veto van de president. Dat zou behalve Republikeinen ook een flink aantal Democraten vergen - en onder hen zijn er juist een aantal die aan de kant van Trump staan, qua handel. Republikein Meadows zei dat er 'nul kans' was dat het Congres zou proberen Trump te blokkeren.

De volksvertegenwoordigers proberen nu de maatregelen af te zwakken en selectiever te maken, zodat de tarieven alleen nog gelden voor landen die hun metalen tegen dumpprijzen verkopen (China).

De tarievenstrijd woedt ook in het Witte Huis, waar Trump zich gesteund weet door protectionistisch adviseur Peter Navarro (die door de Republikeinen als zondebok is aangewezen) en handelsminister Wilbur Ross. Aan de andere kant stonden economisch adviseur Gary Cohn, schoonzoon Jared Kushner en tot voor kort secretaris Rob Porter - een blok dat uit elkaar viel na het ontslag van Porter vorige maand en de demotie van Kushner vorige week. Cohn maakte dinsdagavond bekend af te treden. Volgens het Witte Huis is de onenigheid over de invoerheffingen slechts één van de redenen voor zijn vertrek.

Voet bij stuk

Trump zei maandag dat hij voet bij stuk zal houden, maar het Witte Huis bood wel een opening. Canada en Mexico kunnen de dans ontspringen als ze akkoord gaan met nieuwe Nafta-voorwaarden, zei handelsvertegenwoordiger Robert Lighthizer.

Of Europa ook een uitzonderingspositie kan bedingen is de vraag. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker heeft al vergeldingsmaatregelen aangekondigd met tarieven op motoren van Harley-Davidson, bourbon uit Kentucky en spijkerbroeken van Levi's. Die producten worden gemaakt in de thuisbases van Republikeinse leiders Ryan (Wisconsin) en Mitch McConnell (Kentucky) en Democratisch partijleider Nancy Pelosi (Californië).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.