Nieuws Kazachstan

President Nazarbajev van Kazachstan treedt onverwacht af

President Noersoeltan Nazarbajev van Kazachstan heeft dinsdag zijn functie neergelegd. Nazarbajev, die bijna dertig jaar over Kazachstan heerste, was de langstzittende leider van de republieken die zelfstandig werden na het ineenstorten van de Sovjet-Unie in 1991.

President Noersoeltan Nazarbajev viert de overwinning van de presidentsverkiezingen in 2005. Beeld AFP

Het is nog onduidelijk waarom de 79-jarige Nazarbajev heeft besloten op te stappen. ‘Mijn generatie en ik hebben gedaan voor ons land wat mogelijk is. De resultaten zijn u bekend. De wereld verandert en er treden nieuwe generaties aan. Laten die proberen dit land nog beter te maken’, zei Nazarbajev in een televisietoespraak tot zijn volk. 

Nazarbajev wordt voorlopig opgevolgd door de voorzitter van de Senaat, Kasym-Zjomart Tokajev. ‘Hij werkt al sinds de onafhankelijkheid met mij samen. Hij is een eerlijk, verantwoordelijk en plichtsgetrouw man’, zei Nazarbajev over Tokajev. Vier jaar geleden werd Nazarbajev nog met 97,7 procent van de stemmen herkozen als president. De oppositie had geen tegenkandidaat naar voren geschoven.

Achter de coulissen houdt Nazarbajev nog wel aanzienlijke invloed. Voorlopig blijft hij deel uitmaken van de Veiligheidsraad van Kazachstan en blijft hij ook aan als leider van de regerende Noer Otan-partij.

Nazarbajev zwaaide al in de nadagen van de Sovjet-Unie als leider van de Communistische Partij de scepter over de Centraal-Aziatische republiek, maar zijn macht nam met de jaren alleen maar toe. In een van zijn boeken schreef Nazarbajev dat ‘iedere grote leider, vooral wie succesvol is, kritiek nodig heeft’. In de praktijk duldde hij echter weinig tegenspraak. Kritische kranten werden verboden en dissidenten gevangen gezet. Een Kazachstaanse oppositiekrant die Nazarbajev ervan beschuldigde dat hij voor honderden miljoenen aan inkomsten uit de olie-export had weggesluisd naar een Zwitserse bankrekening, kreeg een brandbom door de ramen.

Leider der Natie

Kazachstan gold onder Nazarbajev altijd als een oase van rust te midden van de resten van het Sovjetrijk. Met de opbrengsten van de enorme olie- en gasvoorraden waarover Kazachstan beschikt, stampte Nazarbajev een nieuwe hoofdstad uit de grond: Astana, een droomstad vol hypermoderne gebouwen. Het ontbrak hem niet aan ijdelheid: hij liet zich bezingen met de eretitel Leider van de Natie.

Maar ook zijn critici geven toe dat hij een belangrijke rol speelde in de eerste jaren dat Kazachstan onafhankelijk was. Hij wist toen te voorkomen dat er etnische conflicten uitbraken, zoals in sommige andere voormalige Sovjetrepublieken. Onder zijn leiding gaf Kazachstan na het ineenstorten van de Sovjet-Unie ook zijn kernwapens op. 

Slechts een maand geleden stuurde Nazarbajev nog de regering naar huis en kondigde hij een pakket maatregelen af, waaronder miljarden voor sociale voorzieningen en een verhoging van de ambtenarensalarissen. Dat werd gezien als een teken dat hij komend jaar weer aan de verkiezingen wilde meedoen.

Het aftreden van Nazarbajev kwam kennelijk ook als een verrassing voor Moskou, dat Nazarbajev altijd als een belangrijke bondgenoot heeft beschouwd. Valentina Matvijenko, de voorzitter van de Russische Senaat, noemde het aftreden van de Kazachstaanse president ‘zeer ernstig’. Moskou is ongetwijfeld bezorgd dat er politieke onrust ontstaat nu Nazarbajev het veld ruimt.

De koers van de Kazachstaanse munt, de tenge, duikelde na het bekend worden van Nazarbajevs aftreden. Ook de Russische roebel verloor iets van zijn waarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden