President De León verwacht dat deze zomer einde komt aan 34 jaar burgeroorlog 'Er heerst in Guatemala nu absolute stabiliteit'

President De León Carpio van Guatemala is op rondreis in Europa om hulp los te peuteren en steun te verwerven voor het vredesproces in zijn land....

Van onze verslaggever

Art van Iperen

AMSTERDAM

Zodra president Ramiro de León begin volgend jaar is afgetreden, gaat hij boeken schrijven over zijn twee laatste functies: ombudsman voor de mensenrechten en vervolgens president van een land waar de mensenrechten nog steeds op grote schaal worden geschonden. 'Want', vertelt hij in zijn Amsterdamse hotelkamer, 'de combinatie van die twee banen is toch uniek in de wereld?'

'In Guatemala heeft een ombudsman het makkelijker dan een president, maar een president heeft interessanter werk, omdat hij meer kan bereiken. Een ombudsman signaleert, stelt aan de kaak en levert kritiek, maar kan verder niets doen aan de mensenrechten. Een president heeft, ondanks alle obstakels, de mogelijkheden wèl dingen te veranderen. Het leven van een ombudsman is bevredigend omdat je mensenlevens redt. Het werk van een president is nog bevredigender, omdat je nog veel meer mensenlevens kunt redden.'

Ramiro de León Carpio is een a-typische president. Hij was ombudsman van de mensenrechten, toen hij op 6 juni 1993 door het Congres tot president werd gekozen, in de nasleep van de verkapte staatsgreep (autogolpe) van zijn voorganger Jorge Serrano Elías. Serrano stelde à la zijn Peruaanse collega Fujimori de grondwet buiten werking, ontbond het parlement en dacht met steun van het leger alle macht aan zich te kunnen trekken. Het leger en de bevolking pikten dat niet. Na een paar turbulente weken werd de partijloze en door vriend en vijand gerespecteerde ombudsman De León tot president gebombardeerd.

De verwachtingen waren hooggespannen. De León zou als president wel even alle misstanden die hij als ombudsman aan de kaak had gesteld uit de wereld helpen. Al enkele maanden na zijn aantreden begon de kritiek los te komen dat de president weliswaar oprecht was en goede bedoelingen had, maar - zoals altijd in Guatemala - de gevangene was van de conservatieve legerleiding, het feitelijke machtscentrum.

Ramiro de León wuift die kritiek weg. 'De president van de republiek is hier de baas. Ik heb twee ministers van Defensie en de legerleiding vervangen. Als dat niet bewijst dat ìk de touwtjes in handen heb, weet ik niet meer wat leiding geven is.'

'Je kunt nu eenmaal niet van de ene op de andere dag veranderen wat al vijfhonderd jaar onopgelost is gebleven. De veranderingen mogen dan langzaam verlopen, maar ze zijn er wel zeker. We hebben al veel bereikt. Toen ik president werd, waren alle staatsorganen en het democratisch systeem kapot'.

'Wij hebben die in ere hersteld, geconserveerd en versterkt. Er is nu in Guatemala geen enkele vrees meer dat het verleden met alle staatsgrepen zich herhaalt. Er heerst nu totale en absolute stabiliteit. Ik heb de strijd aangebonden tegen de corruptie. Met een referendum hebben we het Congres veranderd. Het nieuwe Congres is democratisch en vrij gekozen.

'We hebben een nieuw Hooggerechtshof. Ik heb de wetgevende, uitvoerende en rechtelijke macht gezuiverd en ben de democratische rechtsstaat aan het versterken. Dat proces is nog niet afgerond, er is nog steeds corruptie, maar we hebben al veel bereikt.'

Eerbiediging van de mensenrechten is nog steeds een groot probleem in Guatemala. Mónica Pinto, de speciale VN-mensenrechtenrapporteur, beschuldigt de regering van passiviteit ten opzichte van het politieke geweld.

De OMCT (Mondiale Organisatie tegen het Martelen) noemde de situatie in 1994 'alarmerend'. Het mensenrechtenkantoor van het aartsbisdom meent dat Guatemala op weg is naar anarchie en het punt heeft bereikt dat wetten dode letters zijn geworden.

Volgens Amnesty International zijn schendingen van de mensenrechten en de straffeloosheid onder president de León gewoon doorgegaan. 'Hij is er niet in geslaagd zijn ervaringen als mensenrechtenombudsman nu hij president is in praktijk te brengen', oordeelde Amnesty vorig jaar.

De León vindt de kritiek eenzijdig. 'Op het gebied van de mensenrechten zijn er verbeteringen, maar er zijn ook nog veel problemen. Wij doen ons uiterste best. De schendingen die er nu nog zijn, zijn niet het produkt van een politiek van de staat of van de regering. Het zijn specifieke gevallen. Wij streven ernaar het gewapende conflict te beëindigen, opdat de schendingen van de mensenrechten ophouden. Daarbij word ik gesteund door 89 procent van de bevolking.'

De burgeroorlog in Guatemala is het langst durende interne gewapende conflict in Latijns Amerika. Al 34 jaar bestrijden het leger en de URNG (Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca) elkaar. Guatemala staat al decennia op de zwarte lijsten van mensenrechtenorganisaties. De oorlog heeft aan zeker 100 duizend mensen het leven gekost. Naar schatting 40 duizend staan nog eens te boek als 'vermist', in de meeste gevallen een eufemisme voor ontvoerd en geëxecuteerd door leger of doodseskaders.

De president is ervan overtuigd dat nog dit jaar de burgeroorlog in zijn land wordt beëindigd. 'Ik ben optimistisch, omdat de bevolking, de regering, het verzet en de internationale gemeenschap de noodzaak van het vredesproces inzien. Zonder vrede zal Guatemala nooit zijn problemen kunnen oplossen. Zodra er vrede is, bestaat er geen enkele rechtvaardiging meer voor de schendingen van de mensenrechten, de straffeloosheid en de sociaal-economische problemen.'

Bij de algemene verkiezingen in november of oktober is Ramiro de León geen presidentskandidaat. 'Dat verbiedt de grondwet. Hoewel er veel groeperingen zijn die erop aandringen dat ik me kandidaat stel, doe ik het niet. Het verbod in de grondwet op een nieuwe ambtstermijn is duidelijk. Ik wil de grondwet niet verkeerd gaan interpreteren of misbruiken. Daar leen ik me niet voor'.

Het al sinds 1990 sluimerende vredesproces wordt deze maand nieuw leven ingeblazen. Onder auspiciën van de VN is een tijdschema opgesteld. In juli moet er een bestand zijn bereikt. Een maand later moeten regering en verzet een vredesakkoord ondertekenen.

'Maar', waarschuwt de president, 'ondertekening van het vredesakkoord lost niet meteen alle problemen op. Het ruimt wel de obstakels op die we nu nog op de weg naar vooruitgang en fundamentele, sociale en economische hervormingen vinden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.