President Constantinescu waarschuwt tegen nieuwe scheidslijn in Europa; 'Roemenië hoort bij Westerse cultuur'

Een jaar na de 'fluwelen' revolutie in Roemenië heeft president Constantinescu het moeilijk. Terwijl zijn ministers kibbelen, ondervinden de burgers de pijn van de schoktherapie....

PHILIPPE REMARQUE

Van onze verslaggever

Philippe Remarque

SCHEVENINGEN

Critici in binnen- en buitenland waarschuwen dat de Roemeense hervormingen in moeilijkheden verkeren. Emil Constantinescu, de zachtmoedige geologieprofessor die vorig jaar tot president werd gekozen, vat de kritiek filosofisch op.

'Wij hadden zo'n goed imago. Na een tijdje worden de mensen daar vanzelf moe van, en gaan ze de lege helft van het glas zien', zegt hij in zijn suite in het Kurhaus. Hij is in Nederland om als spreker op het Global Panel Roemenië aan te bevelen bij de EU.

In de herfst van 1996 konden Constantinescu en een coalitie van zijn christen-democraten met de sociaal-democraten en de Hongaarse partij eindelijk aan de slag. Ze wilden hervormingen doorvoeren die na de val van dictator Ceausescu waren uitgesteld. Roemenië liep hierdoor zeven jaar achter op landen als Polen en Tsjechië.

Niet alleen voert de regering sindsdien een door het IMF goedgekeurd hervormingsprogramma uit, ook is een begin gemaakt met de bestrijding van de alomaanwezige corruptie.

De nog steeds gevreesde geheime dienst plaatste Constantinescu onder bevel van een vriend, de archieven van de Securitate werden geopend.

Maar het was onvermijdelijk dat er spanningen zouden optreden. De levensstandaard is gedaald, in de failliete staatssector zijn honderdduizend ontslagen gevallen. Onder leiding van de vroegere regeringspartij en de vakbonden vinden steeds meer protesten plaats.

Bij de sluiting van een aantal mijnen in de Jiu-vallei zag de regering zich zelfs genoodzaakt de militante mijnwerkers, berucht om hun marsen op Boekarest in '90 en '91, af te kopen met grote hoeveelheden overheidsgeld. Dat heeft de inflatie vorige maand voor het eerst weer doen toenemen.

Ook de coalitiepolitiek is een nieuwe ervaring, en geen onverdeeld succes. De christen-democraten en sociaal-democraten maken ruzie over privatisering en de teruggave van grond aan vroegere eigenaren.

Ze hebben weken gebakkeleid over ministersposten. Soms lijkt het of de twee partijen alvast proberen om bij de volgende verkiezingen de sterkste te worden. De Hongaarse coalitiegenoten dreigden op te stappen wegens een taalkwestie in het onderwijs.

Tot overmaat van ramp klagen buitenlandse investeerders dat Roemenië vertraging oploopt bij de echt structurele hervormingen, zoals de privatisering.

Volgens president Constantinescu is het niet realistisch te denken dat de achterstand die Roemenië onder zijn ex-communistische voorganger Iliescu heeft opgelopen in één klap in te halen is. 'Roemenië wordt niet alleen gevraagd in één jaar te doen wat het in de afgelopen zeven jaar had moeten doen, maar ook nog eens wat het in de komende zeven jaar moet doen.'

Dat ook Constantinescu zich echter zorgen maakt, bleek deze week in Boekarest. Daar maakte premier Ciorbea een grondige wijziging van zijn kabinet bekend. Hij weet de problemen aan 'onervarenheid' en sprak van 'een laatste kans voor Roemenië'. Partijpolitici hebben plaats moeten maken voor economische experts. Volgens de Roemeense pers heeft Constantinescu om dit te bereiken achter de schermen 'met zijn vuist op de tafel geslagen'.

Een naaste economisch adviseur van Constantinescu, Valentin Ionescu, gaat de nieuw gevormde post van minister voor privatisering bekleden. Daarin wordt een aantal instellingen verenigd die elkaar tot nu soms tegenwerkten. 'De buitenlandse investeerders krijgen één gesprekspartner met beslissingsmacht', belooft de president.

Constantinescu vindt niet dat hij in zijn eerste jaar fouten heeft gemaakt. 'Het zijn eerder vergissingen die inherent zijn aan een proces dat onbekend is. Het is een situatie die ik goed ken uit de wetenschap: we zijn van een grotere vergissing naar een kleinere gegaan. Niemand heeft een recept klaar voor de transitie.'

Constantinescu's populariteit is nog steeds groot in Roemenië. Hij probeert de steun te behouden door eerlijk te zijn over de ontberingen. Toen hij onlangs een jaar president was, doceerde hij weer op televisie: 'Ik heb de Roemenen gezegd dat economische groei alleen kan worden bereikt door een diepe recessie in het eerste jaar. De salarissen kunnen pas omhoog als ze omlaag zijn gegaan, omdat er eerst winst moet worden gemaakt. Je kunt geen nieuwe banen maken als niet eerst de verliesgevende bedrijven worden gesloten.'

Het begrip van de Roemenen is volgens Constantinescu het enige positieve gevolg van de jarenlange stagnatie. 'Als ik dit programma vijf jaar geleden had uitgevoerd, hadden ze het niet geaccepteerd.'

Nadat eerder de NAVO Roemenië had afgewezen, is het land nu buiten de lijst met kandidaten gevallen, waarmee de Europese Commissie wil onderhandelen over toetreding. Constantinescu waarschuwde in zijn toespraak tot het Global Panel uitgebreid voor de fout die de EU zijns inziens maakt door niet met alle kandidaten tegelijk onderhandelingen te beginnen. Dat zou een gevaarlijke nieuwe scheidslijn in Europa creeëren.

Maar net als na de NAVO-afwijzing in juli houdt de Roemeense president het hoofd geheven. Roemenië gaat door langs dezelfde weg, want het hervormt voor zichzelf, niet om lid te worden van Westerse organisaties. 'Maar de integratie in de NAVO en de EU blijft een prioriteit voor de Roemenen. Want wij horen bij de Westerse cultuur en beschaving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden