President Birma omringt zich met militairen

Michel Maas

JAKARTA - De nieuwe president van Birma, Thein Sein, heeft deze week een regering gepresenteerd die vrijwel volledig bestaat uit (ex-)militairen. Daarmee bevestigt de president wat eigenlijk sinds de verkiezingen van eind vorig jaar al duidelijk was: dat de verkiezingen en de 'democratisering' van Birma een schijnvertoning zijn geweest, die is bedoeld om de macht van de militaire junta te bestendigen.


De verkiezing van Thein Sein tot president was daar al een voorbode van. Hij werd een week geleden door het nieuwe Birmese parlement gekozen als eerste 'burger'-president van Birma in vijftig jaar. Formeel is de militaire junta met de verkiezingen, de installatie van het parlement en de benoeming van Thein Sein opgehouden te bestaan. Formeel bekleedt de oppermachtige junta-leider Than Shwe ook geen enkele politieke functie meer.


Niet Than Shwe, maar Thein Sein is nu de hoogste ambtenaar in Birma. Wat dat in de praktijk betekent, is nog de vraag. Voor de president zelf lijkt de verkiezing maar een bescheiden promotie: sinds 2007 was hij al minister-president van het militair geregeerde land, en als president zal hij nauwelijks meer macht of invloed hebben.


Volgens waarnemers in Birma had Thein Sein zijn nieuwe functie ook liever aan zich voorbij laten gaan. Hij is al dik in de zestig en heeft een zwak hart, dat met een pacemaker aan de gang gehouden moet worden. Maar de Birmese juntaleider Than Shwe heeft de promotie van zijn trouwe bondgenoot zorgvuldig gepland, en als Than Shwe iets wil, gehoorzaamt Thein Sein. Zo liggen de verhoudingen al meer dan twintig jaar.


In officiële bewoordingen is de verkiezing van Thein Sein het resultaat van een democratisch proces. Op 7 november vorig jaar hield Birma zijn eerste verkiezingen sinds 1990. Thein Seins partij USDP won die verkiezingen met een straatlengte voorsprong op de rest (77 procent van de stemmen), en heeft nu een absolute meerderheid in het parlement. Dat hij, de hoogste leider van de USDP, de eerste president van Birma wordt is dus niet meer dan logisch.


Maar informeel is Thein Sein ook in dit nieuwe, 'democratische' Birma nog altijd gewoon de rechterhand van juntaleider Than Shwe die het land bijna twintig jaar met ijzeren vuist heeft geregeerd. Hij diende al onder Than Shwe toen die alleen nog maar opperbevelhebber van het leger was. Thein Sein leidde militaire operaties in de hoofdstad Rangoon, en diende in de noordelijke provincies van het land, en dank zij zijn grenzeloze loyaliteit aan de leider klom hij geleidelijk op tot de hoogste echelons van de macht.


In 2007 verving Thein Sein de zieke premier Soe Win, en later in datzelfde jaar werd hij officieel benoemd tot minister-president. In die functie werd hij het gezicht van Birma naar buiten. Hij vertegenwoordigde het verguisde bewind van Than Shwe in de ASEAN (de club van Zuidoost-Aziatische landen) en de Verenigde Naties. Daar staat hij bekend als iemand die altijd beleefd is, altijd stil, maar onbuigzaam in onderhandelingen, en absoluut niet geïntimideerd door massale diplomatieke druk van het Westen. Hij geldt als niet corrupt, of op zijn minst aanzienlijk minder corrupt dan de rest van de militaire top in Birma.


Thein Sein is de architect van de roadmap, het plan om Birma geleidelijk om te vormen van een openlijke militaire dictatuur naar wat zij een 'gedisciplineerde democratie' noemen. Hij leidde de commissie die in 2004 de grondwet ontwierp die de basis zou vormen voor het 'nieuwe' Birma dat met het nieuwe parlement en de nieuwe president vormt krijgt. Die grondwet werd in een zeer omstreden referendum aangenomen, een absolute schijnvertoning volgens westerse waarnemers, net als de verkiezingen van 7 november 2010.


De grondwet lijkt puur te zijn ontworpen om de controle van de militairen over Birma te bestendigen. Een kwart van de zetels in dat parlement is gereserveerd voor militairen. De overgrote meerderheid van de resterende zetels wordt gewonnen door de USDP, het politieke voertuig van de junta. Om als burger mee te mogen doen met de verkiezingen, heeft Thein Sein ontslag moeten nemen uit het leger. Een groot aantal andere militairen heeft hetzelfde gedaan, en beheerst nu namens de USDP het parlement.


Als president moet Thein Sein doen wat hij als premier al deed: Birma een acceptabel gezicht geven naar buiten toe. Maar ongetwijfeld blijft hij trouw aan zijn oude baas Than Shwe, die achter de schermen zijn greep op het land zal behouden.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden