4 vragen Prep

Prep, nu ook verkrijgbaar via de GGD - of toch niet?

De GGD’s zijn donderdag begonnen met het verstrekken van het hiv-preventiemiddel prep. Voorlopig komen alleen de grootste risicogroepen in aanmerking. Vier vragen over deze bijna waterdichte bescherming tegen hiv. 

Tijdens de Canal Parade van 2016 voerde een boot actie voor prep. Het middel beschermt tegen hiv, het virus dat aids veroorzaakt. Beeld Henri Blommers

Wat is prep en voor wie is het bedoeld?

Prep is een preventief middel tegen hiv, het virus dat aids veroorzaakt. Hoewel aids in Nederland bijna niet meer voorkomt, waren er vorig jaar 750 nieuwe hiv-diagnoses. Door prep toe te voegen aan het scala aan bestaande preventiemiddelen, zoals condooms en voorlichting,  kan het aantal nieuwe hiv-infecties in Nederland drastisch verminderen, volgens Soa Aids Nederland. In San Francisco is het aantal nieuwe hiv-infecties met de inzet van prep gehalveerd. Minister Bruno Bruins (Medische Zorg) trekt daarom de komende vijf jaar 22 miljoen euro uit om 6.500 potentiële prepgebruikers te ondersteunen via de GGD. 

Vooral onder homo’s en bi-mannen met veel wisselende seksuele contacten was reikhalzend uitgekeken naar donderdag 1 augustus. Vanaf die dag zouden ze niet langer afhankelijk zijn van hun huisarts en zijn ze ook nog eens voordeliger uit dan wanneer ze hun eigen risico moeten aanspreken en de middelen zelf bij de apotheek moeten halen.

Huisartsen voelen zich niet altijd senang met het voorschrijven van prep, zegt Rinske van der Bij van het landelijk prep-coördinatieteam van de GGD. Daarbij, vult SOA Aids Nederland aan, durven veel jonge homo’s niet altijd bij hun huisarts aan te kloppen voor het middel. ‘Omdat de huisarts een bekende is van de familie bijvoorbeeld, of omdat ze zich schamen om ernaar te vragen. Bij de GGD ben je dan toch wat anoniemer.’

Hoe zijn de ervaringen met prep?

Gebruikers zijn doorgaans lyrisch over de preptabletten. ‘Prep geeft een ongelooflijke verlichting van angst’, zegt Sebastiaan Verboeket van de stichting Prepnu. ‘Iedereen denkt dat het bij prep gaat over veel risico’s nemen met seksuele contacten, maar dit draait vooral om niet meer bang te hoeven zijn voor een hiv-besmetting.’ Op datingapps als Grindr maken sommige gebruikers er zelfs melding van dat ze prep gebruiken. ‘Dat helpt tegen het stigma dat nog weleens aan hiv kleeft.’

In Amsterdam loopt sinds juni 2015 een project waarbij 376 mannen die seks met mannen hebben en twee transgendervrouwen prep gebruiken. De GGD is positief: na een jaar bleken vrijwel alle deelnemers beschermd tegen hiv. Een deelnemer was gestopt met prep en liep hiv op; de andere kreeg hiv ondanks zijn trouwe prepgebruik.

De preppillen bieden een bijna waterdichte bescherming tegen hiv, zegt Verboeket. ‘Vergelijk het met de anticonceptiepil en zwanger worden. Maar prep is in elk geval betrouwbaarder dan een condoom, dat nog weleens kan scheuren.’

Een heuglijke dag dus, 1 augustus?

Dat had het moeten zijn. Toch moeten veel van de 8.500 potentiële prepgebruikers (schatting van het RIVM) geduld hebben. Zo is het middel de komende jaren maar voor 6.500 mensen beschikbaar door de regeling van Bruins. En voorlopig blijken maar drie GGD’s het te kunnen leveren: Rotterdam/Rijnmond, Gelderland-Zuid en Haaglanden. Wel verlenen meerdere GGD’s al langer ‘prepzorg’: ze voeren de benodigde tests uit voor gebruikers, maar die moeten de pillen nog wel zelf kopen bij de apotheek.

Waarom zijn de GGD’s niet goed voorbereid?

Volgens Van der Bij hebben ook de andere 21 GGD’s de prep in huis, maar voor hen kwam het groene licht van minister Bruins te laat om het vanaf 1 augustus al te kunnen verstrekken. GGD’s moesten bijvoorbeeld medewerkers opleiden over het geven van voorlichting en soms nieuw personeel aantrekken. Ze verwacht dat de helft van de 24 GGD’s pas in september de eerste gesprekken met mogelijke prepgebruikers kan voeren, bij de andere is dat nog onbekend.

GGD’s verlenen voorrang aan homomannen onder de 25 jaar – de groep waarbij zich veel nieuwe hiv-besmettingen voordoen – en migranten. Zij durven vaak pas in Nederland te experimenteren met homo- of biseks, maar zijn niet bedacht op de gevaren ervan. Zij hebben ook niet altijd genoeg geld om prep bij de apotheek te kopen, zegt Van der Bij. Voor een maand gebruik ben je ongeveer 30 tot 50 euro kwijt.

Om die groepen te ontlasten, zullen GGD’s volgens Van der Bij aan andere gebruikers vragen of ze het middel zelf kunnen betalen. Bij de intake bepaalt de arts wie in aanmerking komt voor prep, en wie lager op de wachtlijst belandt. Daarbij spelen medische criteria volgens Van der Bij een rol, maar ook ‘seksgedrag’. ‘Want iemand met veel wisselende contacten loopt meer risico op hiv dan iemand die maar één of twee bedpartners heeft.’

MEER OVER PREP
De vrees voor hiv zit diepgeworteld in de homogemeenschap. Dankzij prep heerst er weer een gevoel van veiligheid. Toch is er ook kritiek op het beschikbaar stellen van het middel. ‘Het gaat ver om mensen zware hiv-medicijnen te laten slikken, ter voorkoming dat ze straks vanwege een hiv-besmetting pillen moeten slikken’, stelde een arts eerder tegenover de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden