analyse verkiezingen spanje

Premier Sánchez betreedt een politiek mijnenveld op zoek naar een meerderheid

Aanhangers van de socialistische arbeiderspartij (PSOE) van Sánchez volgen de verkiezingsuitslag buiten het partijhoofdkwartier in Madrid, 28 april 2019. Beeld EPA

In Spanje is het coalitiespel direct begonnen nadat de Socialisten zondag als grootste partij uit de verkiezingen zijn gekomen. Premier Pedro Sánchez staat voor een dilemma. Kijkt hij naar links en gaat hij onderhandelen met Podemos en Catalaanse onafhankelijkheidspartijen, of smeedt hij een bondgenootschap met zijn rivaal op centrum-rechts?

‘De Socialisten hebben de algemene verkiezingen gewonnen’, sprak premier en partijleider Pedro Sánchez lachend vanuit zijn partijhoofdkwartier in Madrid, nadat hij kennis had genomen van zijn overwinning. ‘De sociaal-democratie heeft een grote toekomst omdat het een groot heden heeft, Spanje is daar een voorbeeld van!’ Buiten stonden honderden sympathisanten op straat. Ze wuifden rode vlaggen met ‘Lang leve Spanje!’ en ‘Lang leve het socialisme!’.

De opluchting bij de socialistische arbeiderspartij (PSOE) van Sánchez is groot, want de verkiezingen van afgelopen zondag zullen de boeken ingaan als de meest gepolariseerde van de afgelopen decennia. Uiteindelijk kwamen de Socialisten als grote winnaar naar voren. Zij gaan van 84 naar 123 zetels in het Congres, dat 350 zetels telt.

Lange tijd was onduidelijk wat het extreem-rechtse Vox in de verkiezingen zou doen. Ruim een derde van de Spaanse kiezers gaf aan zwevend te zijn. Analisten speculeerden over een mogelijk grote groep van ‘verborgen Vox-stemmers’, onzichtbaar voor het oog van de peilingen. Die groep bleek er niet te zijn. Vox kreeg zoals voorspeld 10 procent van de stemmen. De partij gaat van 0 naar 24 zetels. Een forse winst, maar niet de electorale verrassing waar op was gehoopt.

Sánchez is nu aan zet. Hij moet op zoek naar een meerderheid om zijn linkse koers mee te ondersteunen. Hij zei open de gesprekken in te gaan voor het smeden van een coalitie, met als kanttekening dat hij aanstuurt op een ‘pro-Europese regering die Europa zal versterken en niet verzwakken’. Er zijn grofweg twee opties: een alliantie zoeken met het links-populistische Podemos en regionale partijen, of de krachten bundelen met het centrum-rechtse Ciudadanos.

Een coalitie met Podemos ligt het meest voor de hand. Podemos-leider Pablo Iglesias zei direct na de verkiezingen al open te staan voor onderhandelingen met de premier. ‘We hadden graag een beter resultaat gewild’, zei Iglesias, die een verlies van 28 zetels moest nemen. Maar, zo voegde Iglesias er aan toe, ‘dit was genoeg om twee van onze doelen te kunnen verwezenlijken: rechts en extreem-rechts een halt toeroepen en een linkse coalitie bouwen.’

Meer Catalaanse autonomie

Die coalitie zal dan wel aangevuld moeten worden, want met de steun van Podemos komen de Socialisten alsnog tien zetels tekort voor een meerderheid. Die moet Sánchez dan zoeken in de hoek van de kleinere regionale partijen uit Baskenland en Catalonië. Daarmee zou hij een politiek mijnenveld betreden. Sánchez wordt door een brede laag van de bevolking verweten te soft om te gaan met de Catalaanse onafhankelijkheidskwestie. Eerder zei hij dat het bespreken van meer Catalaanse autonomie de beste manier is om rust in de gespannen situatie te brengen.

Ook is het de vraag in hoeverre de Baskische nationalisten en Catalaanse separatisten bereid zijn Sánchez te steunen. Eerder dit jaar verwierpen ze samen met een rechtse coalitie de begroting van zijn minderheidskabinet, waardoor deze  vervroegde verkiezingen uitgeschreven moesten worden. Bovendien zal hij een belangrijke eis  in de onderhandelingen sowieso niet kunnen inwilligen: een nieuw referendum over de Catalaanse onafhankelijkheid.

Er is nog een andere optie. De Socialisten kunnen de krachten bundelen met het centrum-rechtse Ciudadanos, een andere grote winnaar van de verkiezingen. Dat zou gezamenlijk een meerderheid van 180 zetels opleveren. Steun van een derde partij is dan niet meer nodig. ‘Het zou een soort paars opleveren’, zegt Spanje-deskundige Gijs Mulder van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Hoewel deze optie door de financiële wereld wordt toegejuicht, lijkt het een onwaarschijnlijk scenario. De twee partijen hebben tijdens de campagne keiharde kritiek op elkaar geuit. Persoonlijke spanningen tussen de leiders leken soms hoog op te lopen. De leider van Ciudadanos, Albert Rivera, noemde Sánchez een ‘verrader’ vanwege zijn eerdere pogingen te praten met de Catalanen. Rivera zei zondag tegen toehoorders dat hij de oppositie tegen de premier gaat leiden.

‘Hoewel er in de pers over gespeculeerd wordt, denk ik niet dat een coalitie tussen de Socialisten en Ciudadanos realistisch is’, zegt Mulder. ‘Ciudadanos heeft zich heel erg afgezet tegen de Socialisten. Sánchez is gisteravond tijdens het vieren nadrukkelijk geconfronteerd met geschreeuw dat hij niet met hen in zee moet gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden