Nieuws

Premier Rutte wiste jarenlang iedere dag zijn sms’jes

Mark Rutte heeft jarenlang iedere dag sms’jes van zijn telefoon gewist. De tekstberichten die de premier zelf relevant achtte voor archivering stuurde hij door naar ambtenaren, de rest verwijderde hij op eigen houtje. Dat zou hij hebben gedaan omdat zijn telefoon te weinig opslagruimte had.

Frank Hendrickx en Erik Verwiel
Premier Mark Rutte met zijn telefoon. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Premier Mark Rutte met zijn telefoon.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Pas sinds afgelopen donderdag heeft de premier een toestel met meer opslag, aldus de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Doordat sms-berichten consequent zijn gewist, valt moeilijk te achterhalen of dat in overeenstemming met de Archiefwet gebeurde. Functiegerelateerde correspondentie mag niet zomaar worden vernietigd.

De werkwijze van de premier werd dinsdag uit de doeken gedaan door de Landsadvocaat in een rechtszaak die is aangespannen door de Volkskrant. Volgens de Landsadvocaat deed Rutte tijdens de coronacrisis en de jaren daarvoor aan ‘realtime archivering’ door onmiddellijk zelf te bepalen of een sms-bericht moest worden bewaard dan wel vernietigd.

‘Hij onderscheidt zich daarmee van bestuurders die alles tot in de lengte der dagen bewaren’, aldus de raadsvrouw van de premier. ‘Ik zou willen dat meer bestuurders het zo zouden doen.’

Ongeloofwaardig

De Volkskrant had in 2020 op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) inzage gevraagd in de voor het coronabeleid relevante sms-berichten die de premier had verstuurd en ontvangen. In de stukken die Algemene Zaken uiteindelijk beschikbaar stelde, zaten alleen tekstberichten die Rutte aan zijn eigen ambtenaren had verzonden, waarbij het soms ging om doorgestuurde berichten van mensen die contact hadden gezocht met de premier.

De Volkskrant achtte die beperkte correspondentie ongeloofwaardig. Verder bleek dat er nooit naar sms’jes was gezocht in de telefoon van de premier zelf, maar alleen in de telefoons van zijn ambtenaren.

Bij de zitting in de rechtbank van Amsterdam werd duidelijk dat een nieuwe zoekslag in de telefoon van Rutte zinloos is. Het toestel had volgens de Landsadvocaat ‘zeer beperkte capaciteit’; er zou slechts ruimte zijn voor zo’n 20 berichten, waardoor de inbox noodgedwongen dagelijks werd geleegd door Rutte.

De premier beschikte wel over een telefoon met meer opslag, erkende een raadsadviseur van Rutte, maar die gebruikte hij alleen om het nieuws te volgen. Dat de premier sinds donderdag communiceert met een toestel met meer opslag komt volgens de RVD omdat ‘de vorige telefoon niet in alle landen in voldoende mate werd ondersteund’. Sindsdien wist Rutte niet meer dagelijks zijn sms’jes.

Problematisch

Volgens de Landsadvocaat is er geen reden om te veronderstellen dat Ruttes ‘realtime archivering’ ondeugdelijk is verlopen. Ook volgens de RVD heeft de premier ‘in lijn met de geldende instructies van de minister van Binnenlandse Zaken’ gehandeld.

Toch bleek in de stukken die de Volkskrant kreeg op basis van de Wob geen sms te zitten die de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema volgens De Telegraaf op 1 juni 2020 om 20.30 uur naar de premier stuurde tijdens problemen bij een coronademonstratie. Eerder bleek al dat een sms’je van Unilever-topman Paul Polman rond de afschaffing van de dividendbelasting was verdwenen.

De werkwijze van de premier wekt verbazing bij Charles Jeurgens, hoogleraar Archiefwetenschappen in Amsterdam. Jeurgens noemt het ‘problematisch dat iemand op zo’n belangrijke functie een individuele beoordeling maakt over wat relevant is of niet. Waarom zou je dat oordeel niet overlaten aan ambtenaren die kennis hebben van de selectiemechanismen en bewaar- en vernietigingstermijnen?’

Jeurgens benadrukt dat er uitvoerige selectielijsten zijn opgesteld binnen ministeries om te bepalen wat moet worden opgeslagen. Zeker in de coronacrisis lag de lat voor vernietiging hoog, omdat in een crisissituatie correspondentie langer bewaard dient te worden. ‘Je kunt niet dezelfde dag nog bepalen of iets wat op dat moment misschien irrelevant lijkt over één of twee jaar niet toch belangrijk kan worden’, aldus Jeurgens. ‘Wat de Landsadvocaat realtime archivering noemt, is eigenlijk meer realtime vernietiging. Als je de discussie over bestuurlijke transparantie en verantwoording serieus neemt, moet je met het bewaren van functiegerelateerde correspondentie anders omgaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden