'Premier Rutte, trouw een actrice!'

Alexandra Broeder kreeg tijdens de opening van het Theaterfestival de Erik Vos-prijs. Vos zelf hekelde het cultuurbeleid.

Uiteindelijk was het toch de oude Erik Vos (83) die de meeste indruk maakte tijdens de opening van het Theaterfestival 2012. Hij mocht op het podium van de Stadsschouwburg Amsterdam de naar hem genoemde Erik Vos-prijs uitreiken aan een jonge theatermaker. Alexandra Broeder was de gelukkige winnares, vanwege haar 'compromisloze en onveilige manier van theater maken'. Broeder is vooral bekend van voorstellingen waarin kinderen op meedogenloze wijze volwassenen spelen.


Vos, in 1971 oprichter van de intussen met opheffing bedreigde Toneelgroep De Appel, nam de gelegenheid te baat om op eloquente maar niet mis te verstane wijze het huidige cultuurpolitieke klimaat in Nederland te hekelen. Hij citeerde onder meer minister van Defensie Hillen die de aanschaf van de JSF noodzakelijk vindt 'omdat Nederland anders bezet wordt en omdat we anders nergens meer bijhoren'. 'Bezet door wie? Bijhoren bij wat?', vroeg Vos zich af. Spinoza aanhalend riep hij Alexandra Broeder en alle andere theatermakers op zich vooral bezig te houden met rozen en doornen - waarbij rozen staan voor de schoonheid en doornen voor tegendraadsheid.


Het Theaterfestival (TF), waarop de komende tien dagen een selectie van de beste voorstellingen van het afgelopen seizoen is te zien, wordt traditiegetrouw geopend door een toespraak van een prominent uit de wereld van cultuur, theater of politiek. Vorig jaar viel die eer te beurt aan Joop van den Ende, dit jaar werd voor een geheel andere aanpak gekozen. Festivaldirecteur Jeffrey Meulman vroeg drie jonge theatermakers de traditionele toespraak 'De Staat van het Theater' te houden: Walter Bart (34, Wunderbaum), Jeroen de Man (32, De Warme Winkel) en Ilay den Boer (26, TG Ilay).


Wie had gerekend op een gezamenlijk theatraal statement van drie jonge, revolutionaire kunstenaars, dan wel op een spitse eenakter (alle drie zijn prima acteurs), kwam bedrogen uit. Het werden drie toespraken achter elkaar, van drie mannen achter een katheder. Origineel en spits, dat wel.


Jeroen de Man schetste vanuit een denkbeeldig theatercollectief anno 2069 (honderd jaar na Aktie Tomaat) een geestig beeld van het theaterklimaat tussen 2013 en 2019. Waarin met stukken zeep door de Aktie Zeep alle soapacteurs en BN'ers van het toneel worden gekegeld, Jos Thie (van De Utrechtse Spelen) directeur is geworden van het DeLaMar Theater en Matthijs Rümke (van het Zuidelijk Toneel) door zijn laatste werknemer met een hooivork het land wordt uitgejaagd. Los van de grappen en grollen riep De Man op bewogen wijze op tot steun aan 'de nar, de dwarsligger, de gek in het theater - de non-fittest die tegen de regels en structuren in durft te gaan'.


Ilay den Boer begon zijn speech met een imitatie van een fanatieke PSV-supporter als voorbeeld van passie en bevlogenheid die hij mist in de relatie tussen theatermakers en de samenleving. Hij riep de beleidsmakers in het theater op nieuwe wegen in te slaan. Niet een volle zaal, maar het bereiken van de juiste doelgroep is in De Boers visie noodzakelijk.


Even hilarisch als gevat ten slotte was de conference van Walter Bart die 'De Lijst van 2012' voordroeg, waarin hij een aantal statements had samengevoegd. Zo riep hij zijn collega's op 'op zoek te gaan naar een nieuwe esthetiek waarbij John de Mol moet huilen van schaamte' en 'geen brochures meer te maken die de Linda imiteren'. 'Jonge makers van 40 mogen nooit meer jong worden genoemd, jonge makers van 35 trouwens ook niet', aldus Bart. Hij adviseerde premier Rutte het voorbeeld van zijn ex-collega Sarkozy te volgen en te trouwen met een actrice. 'Carice, er ligt een mooie taak op je te wachten.'


De opening van het Theaterfestival vond plaats tijdens een wolkbreuk. Geheel en al passend bij de slotwoorden van Walter Bart, die de Duitse toneelschrijver Herbert Achternbusch citeerde: 'Je hebt geen kans, maar pak 'm!'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden