Premier Rutte lijkt nog niet tegen majesteit opgewassen

Het staat bij wijze van spreken met bladgoud boven de paleisdeuren geschreven: gedragingen van leden van het Koninklijk Huis mogen geen aanleiding geven de premier, die ministerieel verantwoordelijk is, naar de Tweede Kamer te roepen. Een afgelast staatsbezoek aan Oman waar koningin Beatrix toch privé heengaat, is vragen om problemen.


Het is voor elke nieuwe minister-president een lakmoesproef: de verhouding tot het staatshoofd markeren. Duidelijkheid is gewenst, want anders blijft de Kamer roepen. Slaagt de premier daarin, dan wint hij aan gezag. Faalt hij, dan beschadigt hij zijn aanzien.


Wat er ook rond het staatsbezoek aan Oman is gebeurd, vaststaat dat minister-president Mark Rutte (VVD) deze week wederom naar het parlement moet om tekst en uitleg te geven over de omstreden visite aan het onrustige golfstaatje Oman.


Vorige week dinsdag verscheen Rutte in het wekelijkse vragenuurtje. PvdA-Kamerlid Frans Timmermans vroeg hem waarom het aangekondigde staatsbezoek, dat op dit moment zou plaatsvinden, nog niet was afgelast, nu de Arabische opstand ook het land van sultan Qaboos had bereikt. Rutte antwoordde dat eventueel uitstel onderwerp van gesprek was tussen de beide landen.


Tussen de regels door was duidelijk dat de sultan gezichtsverlies bespaard moest blijven. Het Nederlandse koningshuis zou daarom niet voorop lopen in afzeggen, zoals het dat nooit doet bij bevriende staatshoofden. Zaak dus voor gezanten van de Nederlandse regering om het afblazen, na dinsdag politiek onvermijdelijk, in Oman te sonderen.


Woensdag kwam het bericht van de afgelasting alsnog, volgens de Rijksvoorlichtingsdienst 'in goed overleg'. De Nederlandse diplomaten die de sultan bezochten om tekst en uitleg te geven, onder wie de grootmeester van Beatrix' hofhouding, bleken echter nog wat in hun achterzak te hebben: de uitnodiging voor een 'privédiner'. In overleg met Rutte werd die invitatie wel aangenomen, zodat de koningin, prins Willem-Alexander en prinses Máxima morgen alsnog in het sultanaat aan de dis zitten.


Het is de vraag of Rutte hier als jeune premier genoeg tegenspel heeft geboden aan de gelouterde vorstin. Het was beter geweest nee te zeggen tegen de invitatie, economische belangen ten spijt.


De nu genomen beslissing heeft het karakter van een compromis tussen een staatshoofd dat al bijna 31 jaar regeert en een minister-president die haar zoon had kunnen zijn. Rutte kon weten dat eerst niet gaan en later wél een open zenuw zou raken in samenleving en parlement.


Door toe te geven aan de wens van koningin Beatrix, neemt Rutte het risico dat het Nederlandse staatshoofd in een decor verzeild raakt waarin een nieuwe opstand met dodelijke slachtoffers wordt neergeslagen. Wordt Nederland in dat geval dan niet in verlegenheid gebracht?


Het tolerantieniveau voor gedragingen van het koningshuis is op dit moment laag, de wil er politieke munt uit te slaan hoog.


Dat had Rutte zelf nog ervaren in het debat in oktober over de begroting van het koningshuis, toen hij werd gedwongen een notitie over het toekomstig koningschap te schrijven waartoe hij zelf geen enkele aandrang voelt. Voor de zomer zal hij dit strafwerk bij de Kamer moeten inleveren. Als hij al verrast was over de felheid waarmee hij toen tegemoet werd getreden, dan had hij er nu op voorbereid kunnen zijn.


CDA-premier Ruud Lubbers zat er destijds bovenop en maskeerde dat handig met zijn uitspraak dat hij niet 'angsthazerig' met zijn ministeriële verantwoordelijk wilde omgaan. Voor PvdA-premier Wim Kok lag het anders. Hij had niet veel op met de monarchie. Hij kwam in de problemen toen koningin Beatrix in februari 2000 toch op skivakantie ging in Lech, net nadat in Oostenrijk een regeringscoalitie was gesmeed met de extreem-rechtse FPÖ van Jörg Haider. Ook toen werd het karakter van de reis, 'privé', als politiek zwakke verdedigingslinie opgetrokken.


Daarna was Kok gewapend. In het laten slagen van het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima vervulde hij voor de familie de rol van boeman - papa Zorreguieta moest wegblijven - maar zelf kwam hij er als vader des vaderlands uit. Jan Peter Balkenende (CDA) was minder succesvol. Zijn eerste kabinet viel toen prins Claus werd bijgezet in de Delftse grafkelder en met Mabel, Marguerita en gedoe over een satirisch programma bouwde hij een slecht trackrecord op.


Weliswaar is Rutte nu minister-president, maar misschien moet hij in zijn relatie tot de koningin iets van zijn bravoure uit de formatie terughalen. Toen afgelopen zomer Geert Wilders op zijn schreden terugkeerde en een centrum-rechts kabinet alsnog mogelijk bleek, werd de koningin simpelweg voor een voldongen feit gesteld. Zo kan het dus ook.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden