Premier Lubbers wilde vorig jaar kabinet opblazen

Oud-premier Ruud Lubbers heeft vorig jaar maart in pure wanhoop op het punt gestaan zijn eigen kabinet op te blazen....

Van onze verslaggever

Jan Hoedeman

DEN HAAG

Lubbers noemde zijn plan, om het ontslag van het CDA/PvdA-kabinet voortijdig in te dienen bij koningin Beatrix, het 'dynamiet-concept'. In een brief aan Tweede-Kamervoorzitter Wim Deetman, gedateerd 23 maart 1994, schreef Lubbers: 'De reden is gelegen in het feit dat ik nu, aan de vooravond van het Paasreces de balans opmakend, moet constateren dat het kabinet onvoldoende vertrouwen in de Kamer geniet.'

De voorgenomen wanhoopsdaad van de toenmalige minister-president speelde zich af in de periode dat het IRT-rapport van de commissie-Wierenga werd gepubliceerd en de interne CDA-verhoudingen op een dieptepunt waren gekomen. Oud-minister Van Thijn beschreef in zijn boek Retour Den Haag dat een verontruste vice-premier Kok hem deelgenoot maakte van het feit, dat Lubbers van plan was het ontslag van zijn kabinet in te dienen. Maar Kok noch Lubbers heeft daarover ooit iets willen zeggen.

Lubbers besprak zijn voornemen met zijn partijgenoten Deetman, waarnemend partijvoorzitter Tineke Lodders, CDA-lijsttrekker Brinkman, oud-minister Jan de Koning en vice-premier Wim Kok. De Koning en Kok waren fel tegen, Deetman twijfelde en Brinkman bleek een voorstander van het 'dynamiet-concept'.

Volgens Metze, die voor zijn boek met alle CDA'ers uit de partijtop heeft gesproken, liet Lubbers zich op 24 maart weerhouden door de argumenten van zijn vertrouweling De Koning. Volgens hem kwam het idee uiteindelijk voort uit Lubbers' moedeloosheid en zou het een ongeloofwaardige indruk maken.

Na het afblazen van dit plan ondernam Lubbers een andere poging om het dreigende electorale drama af te wenden. In samenwerking met waarnemend partijvoorzitter Lodders wilde Lubbers Brinkman afhouden van een premierschap.

Op 26 maart werd een bijeenkomst in het Catshuis belegd, waarin Lubbers voorstelde dat Brinkman weliswaar lijsttrekker kon blijven, maar dat Frans Andriessen de kandidaat-premier voor het CDA zou worden. Yvonne van Rooy en Lodders waren voor, maar Brinkman was tegen en dreigde met opstappen als dit zou worden doorgezet. Senaatsfractievoorzitter Van Leeuwen en Deetman spraken zich uit tegen Andriessen als kandidaat-premier. Waardoor ook dit Lubbers-plan bakzeil haalde.

Lubbers moet ervan overtuigd zijn geweest dat Andriessen als kandidaat-premier door de CDA-top zou zijn geslikt. Het boek maakt er geen melding van, maar naar nu blijkt heeft Lubbers kort na de gemeenteraadsverkiezingen tegen PvdA-leider Kok gezegd, dat het CDA met Andriessen als kandidaat-premier zou komen. Lubbers vroeg Kok met het oog op de komende kabinetsformatie: 'Laten we blijven samenwerken.' Een vertrouweling van Kok bevestigde dit gisteren.

Een nieuw dieptepunt was de Arscop-affaire. Op 8 april werd onthuld dat lijsttrekker Brinkman commissaris was in het bedrijf van zijn oom, die van belastingsfraude werd verdacht. Dezelfde avond nog stelde Tineke Lodders in een beraad met de CDA-top voor dat Lubbers de kandidaat-premier zou moeten worden. Ook dit wees Brinkman af.

Enkele dagen later, op 11 april, stuurde een volstrekt gedesillusioneerde Lubbers een brief aan zijn partijgenoten Wim Deetman en senaatsfractievoorzitter Luck van Leeuwen. Hij schreef dat hij had geprobeerd 'de bij de top van de fractie levende vrees weg te nemen dat er geen andere oplossingen zouden zijn dan Elco of toch weer ikzelf als door het CDA beoogd premier.'

En dat alle suggesties van zijn kant, met de nodige omzichtigheid ingekleed, waren verworpen: Deetman als lijsttrekker, Kooijmans, Andriessen, of Lubbers zelf als premier.

Bitter en diep gegriefd sloot Lubbers zijn brief af: 'Ziehier het relaas, dat voor jullie niet nieuw is. Hoe een volkspartij zich laat marginaliseren, omdat het 'wij horen bij elkaar' niet meer zichtbaar gemaakt wordt. Wat mij rest is te bidden. Dat valt mij - ondanks al mijn zondigheid - niet zwaar.'

Vanavond zendt KRO's Brandpunt een documentaire uit, gebaseerd op het boek van Metze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.