Premier Leterme zoekt alternatief voor ‘vijf minuten politieke moed’

Vlaams-Waals conflict..

brussel ‘Vijf minuten politieke moed’ – meer was er volgens de toenmalige Vlaamse minister-president, Yves Leterme, in 2004 niet voor nodig om in het Belgische parlement het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde te splitsen. ‘BHV’ is al veertig jaar een licht ontvlambaar politieke dossier in het Belgische politieke labyrint.

Als Vlaams minister-president eiste Leterme de ‘onverwijlde splitsing’ van BHV. Maar nu hij de premier van heel België is, wil hij niets liever dan uitstel voor die vijf minuten politieke moed: al te veel dapperheid zou zijn regering op 8 mei ten val kunnen brengen.

De vraag is of hij dat uitstel krijgt. Dat kunnen alleen de Franstalige partijen hem gunnen, en zij lijken daartoe niet bereid. En zo keerde na slechts enkele weken betrekkelijke rust – Leterme I is pas met Pasen aangetreden – le crise belgo-belge sneller dan verwacht terug.

Wat is het probleem? Vorig jaar kibbelden Vlamingen en Walen niet enkel over een regeerakkoord en een staatshervorming die bevoegdheden moet overdragen van het federale niveau naar de regio’s; er was een derde twistappel: Brussel-Halle-Vilvoorde.

Kiesarrondissement BHV bestaat uit het tweetalige Brussel, plus 35 Vlaamse gemeenten om de hoofdstad. In die randgemeenten wonen tienduizenden Franstaligen. Zij kunnen er stemmen op de Brusselse kandidaten van Franstalige partijen – ofschoon ze dus in Vlaanderen wonen. Dat privilege leidt volgens de Vlamingen tot de verdere ‘verfransing’ van de Vlaamse Rand.

‘BHV’ is ongrondwettelijk, oordeelde ook de Raad van State enkele jaren geleden, omdat alle andere kiesdistricten per provincie zijn opgegeeld. Hoe het wél moet, liet het college open. Onderhandelingen draaiden jarenlang op niets uit, omdat de Franstalige partijen van geen splitsing willen weten.

De Vlaamse partijen, die hun kiezers de ‘onverwijlde splitsing’ hadden beloofd, waren de patstelling beu. In oktober 2007, midden in de formatiecrisis, brachten ze in de Kamercommissie Binnenlandse Zaken een wetsvoorstel in stemming. De Vlaamse politieke partijen stemden voor, de Franstalige politici verlieten de vergadering. Zij waren woedend: voor het eerst hadden de Vlamingen hun numerieke meerderheid (zes miljoen Vlamingen versus vier miljoen Walen en Franstalige Brusselaars) benut om hun zin te krijgen.

Tot irritatie van de Vlaamse politieke partijen riepen de Franstalige partijvoorzitters daarop een ‘belangenconflict’ in het leven. Die noodprocedure, bedoeld om een adempauze in te lassen als een van de Belgische gemeenschappen zich tekort voelt gedaan, schort de parlementaire behandeling op van een wet.

Mede dankzij die adempauze kwam de langverwachte regering-Leterme tot stand. Die beloofde in haar regeerakkoord uiterlijk 15 juli voorstellen aan het parlement te doen voor een staatshervorming. Als de regering valt, dan is het rond 15 juli, voorspelden optimisten en pessimisten in koor.

Maar de laatste dagen keerden BHV en de crisissfeer sneller terug dan verwacht. Op 8 mei verstrijkt het ‘belangenconflict’ dat de Franstaligen hadden ingeroepen. En dus moet er nu volgens de parlementaire procedure plenair worden gestemd over BHV. De Franstalige partijen zijn niet bereid het belangenconflict te verlengen.

De dreigende stemming leidt tot een déjà vu. Hoewel de meerderheid van de Vlaamse politici geen zin heeft in een herhaling van de confrontatie, hebben ze nu eenmaal van links tot extreem-rechts beloofd dat BHV wordt gesplitst. Een kwestie van vijf minuten politieke moed, immers.

De datum van 8 mei brengt Leterme in tijdnood, want bij voorkeur wilde zijn regering in de zomer een ‘onderhandelde oplossing’ over BHV bereiken, met een compromis over de staatshervorming. Die planning was al krap genoeg.

Letermes Vlaamse christen-democraten voelen bovendien de hete adem in de nek van de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA), de partij waarmee ze één fractie vormt. ‘Kartelpartner’ N-VA, die op termijn voor het einde van België is, duldt al zeker geen verder uitstel.

Opnieuw vliegen de verwijten over de taalgrens. Moet Leterme kiezen tussen het kartel met N-VA en de Wetstraat 16, het Brusselse adres waar de Belgische premier kantoor houdt? De oppositiepartijen Vlaams Belang en Lijst Dedecker rekenen zich al rijk.

Maar maandagavond leek Leterme toch dicht bij een uitweg. Zijn kernkabinet zou volgens persbureau Belga instemmen met een plan voor de onderhandelingen over de staatshervorming, inclusief BHV. Dat biedt het parlement een uitweg om BHV nog niet op 8 mei te agenderen. De Kamer bepaalt dus het lot van de premier.

Bart Dirks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.