Profiel Leo Varadkar

Premier Leo Varadkar, gezicht van het nieuwe progressieve Ierland

De harde lijn die Ierland in het Brexitproces volgt, levert premier Leo Varadkar steun op. Maar zonder risico is het niet.

Premier Leo Varadkar. Beeld REUTERS

Terwijl het antieke Britse Lagerhuis weer eens op vurige wijze over Brexit debatteerde, vierde de Ierse volksvertegenwoordiging Dáil eind januari haar honderdste verjaardag. ‘Het weerspiegelt’, zei de Ierse premier Leo Varadkar, ‘het essentiële, democratische karakter van de Ierse revolutie, de waarde die het hecht aan parlementaire instellingen en het verlangen naar een vrije, onafhankelijke en democratische staat’.

In normale tijden zouden deze woorden onopgemerkt zijn gebleven, maar in het licht van de Brits-Ierse spanningen over Brexit, kregen ze gewicht.

De Ieren vertrouwen de Britse buren doorgaans niet erg en ze gebruiken nu Brexit om hun onafhankelijkheid te benadrukken. Bij ‘The Battle of Brexit’ hebben ze op ondubbelzinnige wijze de kant gekozen van de Europese Unie. De Ieren houden vast aan de door Londen zo verfoeide ‘backstop’, het vangnet om de voorkomen dat er een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland komt.

Sterker, maandag verkondigde de Ierse minister van Financiën, Paschal Donohoe, dat de Britten ook kunnen fluiten naar een ‘digitale grens’ als oplossing voor het vangnetprobleem. Deze onzichtbare grens, waarbij bedrijven van tevoren aangeven wat ze exporteren en douaniers op locatie inspecties uitvoeren, was in de zomer van 2017 reeds verworpen door Brussel. Al heeft EU-onderhandelaar Michel Barnier inmiddels laten weten dat zo’n technologische oplossing in principe kan werken.

De Ieren zien er niets in. Voor hen lijkt deze ‘tovergrens’ het gebrek aan interesse en begrip te symboliseren die de Britten - de Conservatieve brexiteers in ieder geval - voor de Ierse zorgen hebben.

Progressief en assertief

Op het ‘Groene Eiland’ leeft het idee dat de Britten de Ieren voor lief nemen, zoals ze dat eeuwenlang hebben gedaan. Maar het oude, dienstbare Ierland bestaat niet meer. Er is een assertieve natie ontstaan, die zich niet meer laat koeioneren door de kerk in Rome, en al zeker niet door de oude bezetter uit Londen. Dat is wennen voor sommigen. ‘We kunnen het simpelweg niet tolereren dat de Ieren ons op deze manier behandelen’, zei een anonieme Conservatieve oud-minister een paar maanden geleden tegen BBC-verslaggever Nicholas Watt. ‘De Ieren moeten echt hun plaats kennen.’

De brexiteers leggen de schuld van de grensimpasse bij de in juni 2017 aangetreden Varadkar, het gezicht van het nieuwe, progressieve en assertieve Ierland. Volgens Iain Duncan Smith, voormalig leider van de Tories en oud-minister, waren er reeds vruchtbare gesprekken gaande met Varadkars oudere en pragmatische voorganger Enda Kenny over een onvoorwaardelijke open grens. ‘Die gesprekken zijn meteen stopgezet door Varadkar’, zo zei Duncan Smith bij de BBC. ‘Hij zei: ‘Dat gaat niet gebeuren en er moet een backstop komen’. De Europese Commissie nam die lijn over.’

Met betrekking tot het openhouden van de grens wijzen Ierse politici regelmatig op de Goede Vrijdagakkoorden die ruim twintig jaar geleden na decennia van terreur rust brachten in Noord-Ierland. In dat akkoord staat dat veiligheidsposten aan de grens moesten worden verwijderd, hetgeen is gebeurd. Wat er niet expliciet staat, is dat er nooit meer een grens mag komen voor gewone douanecontroles. Wel onder druk staat de geest van het akkoord, namelijk de geest van samenwerking en een vreedzame relatie tussen alle betrokken partijen.

Anglofobie

In The Daily Telegraph zei de Noord-Ierse schrijfster Eilis O’Hanlon een herleving van anglofobie te signaleren. ‘Het is zorgwekkend de toename van anglofobie te zien onder de Ierse middenklasse, onder mensen die tot voor kort hun afschuw zouden hebben geuit over de gedachte dat ze dit sentiment nog in zich hebben.’ Aan de andere kant van de Ierse Zee duikt anti-Ierse retoriek op. Zo schilderde The Sun Varadkar af als een ‘EU-kruiper’ en een ‘leeghoofd’. Jonathan Powell, de oud-adviseur van Tony Blair die een sleutelrol speelde bij de vrede, constateerde dat zijn landgenoten ‘Ierland maar niet willen begrijpen’.

Varadkar krijgt in Ierland volop steun voor zijn harde lijn. Zijn minderheidsregering is stabiel en staat goed in de peilingen. De Ierse media bejubelen zijn anti-Britse lijn. Zonder risico is het niet. Wanneer de backstop leidt tot een No Deal zullen de Ieren, en de EU, gedwongen zijn grensposten neer te zetten. Tijdens het World Economic Forum in Davos zei Varadkar dat deze in het ergste geval bewapend moeten worden. Gevraagd naar de door May verlangde concessies vroeg Varadkar, die woensdag naar Brussel gaat, zich af waarom ‘het land dat het slachtoffer is, altijd gevraagd wordt om toe te geven’.

Een akkoordloos vertrek van de belangrijkste handelspartner uit de EU kan de Ierse economie beschadigen. Volgens het Ierse ministerie van Financiën zal de werkloosheid toenemen, maar zal de economie desondanks blijven groeien. Het grootste effectenhuis van Ierland, Goodbody, heeft echter gewaarschuwd voor een recessie. Voor Varadkar is het vooralsnog geen reden om van zijn lijn af te stappen. Als Brexit één ding duidelijk heeft gemaakt is het dat economische belangen het bij kiezers afleggen tegen immateriële overwegingen, zoals trots en eergevoel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden