Premier Japan worstelt zich door eerste halfjaar

Achtergrond..

Van onze verslaggever Cor Speksnijder

Amsterdam Hij doorbrak de gevestigde politieke orde in Japan en nam zich voor ‘de geschiedenis te veranderen’. Maar een half jaar na het aantreden van Yukio Hatoyama als premier is er nog weinig terechtgekomen van zijn ambities.

Bij de parlementsverkiezingen van vorige zomer maakte Hatoyama’s centrum-linkse partij DPJ een einde aan de alleenheerschappij van de conservatieve LDP, die meer dan een halve eeuw vrijwel onafgebroken aan de macht was geweest. Het was een afrekening met de ‘ijzeren driehoek’ van politiek, bureaucratie en bedrijfsleven, die het land welvaart, maar ook stagnatie en corruptie had gebracht.

Hatoyama stond vernieuwing voor: hij zou de invloed van de bureaucratie beperken, verspilling door de overheid tegengaan en consumenten meer financiële armslag geven. Maar de premier is tegen de grenzen van zijn aspiraties opgelopen en is ook zijn partij besmet door schandalen. Gevolg: een pijnlijk verlies van populariteit onder de bevolking, die twijfelt aan Hatoyama’s leiderschapskwaliteiten.

De beloofde strijd tegen ‘verspilling’ en de zoektocht naar nieuwe fiscale inkomsten leverden aanzienlijk minder op dan was voorzien. Dalende belastingopbrengsten, een oplopend begrotingstekort en een sterk gegroeide staatsschuld maken menige verkiezingsbelofte van de DJP financieel onhaalbaar.

Hatoyama zag zich gedwongen terug te komen van zijn belofte een tijdelijke benzineaccijns af te schaffen en tolwegen gratis te maken. ‘Het DJP-programma zag er goed uit, maar de partij realiseert zich nu hoe moeilijk het is om daadwerkelijk stappen te zetten’, zei politicoloog Tomoaki Iwai van de Nihon Universiteit tegen het persbureau Reuters.

Hatoyama’s partij had geen regeringservaring, en gezien de economische crisis in de wereld kan met enig recht worden gezegd dat haar meer tijd moet worden gegund om beloften waar te maken. Maar dat is voor de Japanners geen excuus voor de affaires waarin Hatoyama zelf, de secretaris-generaal van zijn partij en een parlementslid verzeild raakten.

Enige maanden geleden bleek dat de moeder van Hatoyama ongeregistreerde donaties had gedaan aan de partij van haar zoon. Ichiro Ozawa, een machtig man in de DJP en het brein achter de verkiezingszege, zou smeergeld hebben aangenomen van bouwbedrijven. Deze week kondigde een parlementslid van de DJP haar aftreden aan nadat ophef was ontstaan over illegale schenkingen van een onderwijzersvakbond aan haar campagnemedewerkers.

Het zijn vooral deze schandalen die slecht vallen. ‘De kiezers weten dat je niet alles kunt doen in een paar maanden. Maar ze wantrouwen de partij vanwege de smerige kanten van politiek en geld’, aldus hoogleraar Iwai. Uit peilingen blijkt dat de publieke steun voor de DJP is gehalveerd0 sinds Hatoyama begon aan zijn regeerperiode en hij zich gewaardeerd wist door 70 procent van de bevolking.

Om te laten zien dat hij de machtige bureaucratie aanpakt, schrapte Hatoyama een wekelijkse vergadering waarin hoge ambtenaren kabinetsbesluiten voorbereidden. Ambtenaren mogen ook geen persconferenties meer geven. De premier heeft er echter nog geen blijk van gegeven te weten hoe hij de bureaucratie naar zijn hand moet zetten.

Hatoyama heeft zich ook nog niet gered uit het dilemma dat hij zelf heeft gecreëerd rond de aanwezigheid van de Amerikaanse militairen op het eiland Okinawa. In de campagne had hij veel eilandbewoners hoop gegeven dat de basis Futenma van het eiland zou verdwijnen. Maar de VS houden vast aan een oude afspraak om de basis te verplaatsen naar een ander deel van Okinawa. De premier wil de kwestie voor eind mei oplossen. Als dat niet lukt, zal zijn positie verder worden verzwakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden