Zes vragenCorruptieproces

Premier Israël vecht voor zijn politieke leven in een politieke thriller én een rechtbankdrama

Een premier met een hoofdrol in een politieke thriller en een rechtbankdrama: het is tekenend voor de democratische malaise waarin Israël zich bevindt. Een sceptische president gaf Benjamin Netanyahu dinsdag de opdracht om te proberen een nieuwe regering te vormen. Een dag eerder moest Netanyahu zich voor de rechter verantwoorden wegens een corruptie-aanklacht.

Netanyahu bij de eerste dag van de inhoudelijke behandeling van de rechtszaak tegen hem. De Israëlische premier wordt verdacht van omkoping, fraude en machtsmisbruik.  Beeld EPA
Netanyahu bij de eerste dag van de inhoudelijke behandeling van de rechtszaak tegen hem. De Israëlische premier wordt verdacht van omkoping, fraude en machtsmisbruik.Beeld EPA

Waar wordt Netanyahu van beschuldigd?

Er zijn drie verschillende aanklachten, die allemaal draaien om het misbruik van zijn macht als premier. Het belangrijkste is zaak 4.000: Netanyahu zou wetgeving hebben aangeboden aan Shaul Elovitz, grootaandeelhouder van telecomgigant Bezeq, die het bedrijf honderden miljoenen dollars zou opleveren. In ruil daarvoor zou Elovitz, die ook eigenaar is van de nieuwssite Walla, positief over de premier berichten.

Ook bij zaak 2.000 zou positieve berichtgeving de inzet zijn geweest: de uitgever van de krant Yedioth Ahranoth zou daartoe bereid zijn als de overheid een concurrerende krant het leven zuur zou maken. In zaak 1.000 zouden Netanyahu en zijn vrouw dure cadeaus zoals drank en exclusieve sigaren hebben gekregen van bevriende miljonairs.

Wat zegt Netanyahu zelf over deze beschuldigingen?

Maandag legde Netanyahu live op televisie een verklaring af, waarin hij herhaalde dat het gaat om een ‘heksenjacht’ en een poging om ‘een coup via de rechtbank’ te plegen. De premier beschuldigt de aanklagers ervan illegaal te handelen: ze zouden onder andere opnames hebben gewist, en getuigen negeren die niet bij hun aannames passen. ‘Zo proberen ze een sterke, rechtse premier naar beneden te halen. Zo ziet een poging tot een juridische staatsgreep eruit.’

Aanhangers van Netanyahu bij de rechtbank in Jeruzalem.  Beeld AFP
Aanhangers van Netanyahu bij de rechtbank in Jeruzalem.Beeld AFP

Hoe verliep de eerste dag in de rechtszaal?

Deze week begon de inhoudelijke behandeling van het corruptieproces, maar direct na het openingspleidooi ging Netanyahu weer naar buiten. Hij was er dus niet bij toen de eerste getuige werd gehoord, die maandag en dinsdag aan het woord kwam. Ilan Yeshua, de voormalige ceo van nieuwssite Walla, vertelde hoe hij instructies kreeg om positieve verhalen over Netanyahu en zijn vrouw te publiceren, en negatieve artikelen over diens politieke opponenten. De opdracht kwam volgens hem van de toenmalige eigenaar van Walla, Shaul Elovitz, maar ook van mensen rond de premier zelf.

‘Ze zeiden dan: ‘Jullie zijn toch niet van (de liberale krant, red.) Haaretz? Jullie zijn toch geen linkse website? Zijn jullie soms een site van (de terroristische Palestijnse organisatie, red.) Hamas?’’

Hij omschreef de verzoeken als ‘een nachtmerrie’. Ook al was er volgens Yeshua onder journalisten constant discussie over, ‘90 procent’ werd uiteindelijk ingewilligd.

Hoelang gaat het proces duren?

Met meer dan 330 getuigen op de rol, kan het jaren duren voordat het tot een uitspraak komt. De komende weken dient de zaak elke maandag, dinsdag en woensdag, wat een pijnlijke en tijdrovende afleiding is voor een man die tegelijkertijd een regering moet zien te vormen.

Demonstranten die willen dat Netanyahu vertrekt bij het gerechtshof in Jeruzalem.  Beeld AFP
Demonstranten die willen dat Netanyahu vertrekt bij het gerechtshof in Jeruzalem.Beeld AFP

Want dat mag dus wel: een verdachte die een regering gaat leiden?

Er is geen wet die een Israëlische politicus verplicht om af te treden als hij wordt vervolgd. Netanyahu’s voorganger Ehud Olmert deed dat eerder wel toen hij voor corruptie werd vervolgd, omdat hij zich ten volle wilde kunnen verdedigen. Olmert belandde uiteindelijk zestien maanden in de cel.

Toen Netanyahu dinsdag de opdracht kreeg om te formeren, zei president Reuven Rivlin er wel bij dat hij dit met tegenzin deed. Allereerst omdat hij niet gelooft dat met deze verkiezingsuitslag een regering gevormd kan worden, maar ook omdat hij ‘morele en ethische’ bezwaren heeft tegen een premier die wordt vervolgd.

Hoe gaat dit aflopen?

Koffiedik kijken is een vak apart, maar als hij schuldig wordt bevonden, kan Netanyahu alleen al voor omkoping maximaal tien jaar cel krijgen. Zijn beste kans om uit de gevangenis te blijven, is door aan de macht te blijven, en een vorm van immuniteit voor zichzelf te regelen.

De kwestie legt het land al twee jaar lam: er zijn in die tijd vier keer verkiezingen gehouden die telkens draaien om de vraag of Netanyahu op het pluche mag blijven zitten. Het land is tot op het bot verdeeld: de helft vindt van wel, de andere helft wil hem weg hebben. Dat leidt telkens weer tot een uitslag waarbij het vrijwel onmogelijk is om een regering te vormen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden