Premier Carles Puigdemont wil desnoods de cel in voor Catalonië

Vandaag spreekt de Catalaanse premier Carles Puigdemont het parlement toe. Roept hij de onafhankelijkheid uit? Of deinst hij terug? Een ding is zeker: als het om 'zijn' regio gaat, is de bakkerszoon bereid ver te gaan.

Een portret van Puigdemont is door tegenstanders van afscheiding beklad met de Spaanse vlag Beeld getty

Hij is bereid ervoor de cel in te gaan. Als Carles Puigdemont ergens voor leeft, dan is het voor een onafhankelijk Catalonië.

De Catalaanse premier verschijnt vandaag voor het parlement. Dit is het moment van de waarheid: roept hij, na een omstreden referendum op 1 oktober, de onafhankelijkheid van Catalonië uit?

In dat geval komt er direct een kettingreactie op gang: de Spaanse regering zal het Catalaanse kabinet ontslaan, verkiezingen uitschrijven en de macht in Catalonië overnemen. Puigdemont zal worden vervolgd, voor opruiing waarschijnlijk, waarop een zware gevangenisstraf staat.

De grote vraag: zal Carles Puigdemont i Casamajó, 54 jaar, geboren in het Catalaanse dorp Amer bij Girona, het zover laten komen?

'Hij is geboren als independentista, voorvechter van de onafhankelijkheid', zeggen mensen die hem goed kennen. Dat leidt in zijn jonge jaren tot allerlei malligheid. Moet hij met het vliegtuig van Barcelona naar Madrid, dan neemt hij een internationale vlucht die een tussenstop maakt, ook al is dat duurder. Dan kan hij door de douane, paspoort in de hand. In buitenlandse hotels checkt hij 's avond laat in, als er een onoplettende receptionist zit die zijn onofficiële Catalaanse identiteitskaart accepteert. Op tolwegen neemt hij altijd het poortje met het Catalaanse 'peat-ge' in plaats van het Spaanse 'peaje'.

Wat ooit een grap was, kan nu serieus worden.

Puigdemont (spreek uit: Poedzjdemon) is de tweede van acht kinderen in een familie van banketbakkers. Zijn oudere broer zet de bakkerij voort, Carles gaat Catalaanse letteren studeren en wordt journalist. Ook wordt hij lid van de politieke partij Convergència Democràtica de Catalunya (CDC, inmiddels PDECat), de dan nog gematigde nationalisten.

Terwijl hij bij de krant El Punt opklimt tot hoofdredacteur, maakt Puigdemont zich druk om de beeldvorming over Catalonië in het buitenland. Rond de Olympische Spelen in Barcelona van 1992 pluist hij de internationale kranten uit op zoek naar berichten over de regio. Hij schrijft er een boek over met de veelzeggende titel Cata...qué? ('Cata...wat?').

Het is een besef dat hem niet meer verlaat: Catalonië bestaat pas als erover wordt gepraat in het buitenland. De man uit Girona ontpopt zich als een kundig bespeler van de beeldvorming. Alleen daarom al móést het referendum over onafhankelijkheid doorgaan. De Spaanse regering trapt in de val: de foto's van Spaanse agenten die kiezers wegslaan bij de stembussen gaan de wereld over. Catalonië is inmiddels bekender dan ooit.

In 2007 doet Puigdemont een gooi naar het burgemeesterschap van Girona, als de nummer één zich terugtrekt wegens doodsbedreigingen. Hij verliest, maar revancheert zich in 2011.

Als burgemeester geeft hij Girona bekendheid, vertelt Maria Àngels Planas, voorzitter van zijn partij, de PDeCat, in Girona. 'Iedereen had het altijd over Barcelona. Hij gebruikte de media om toeristen ook naar Girona te trekken. Daarvoor was dit een dode stad, maar hij wist Girona te verkopen.' Precies, zegt ze, zoals Puigdemont nu Catalonië wereldwijd bekendheid geeft. 'De oppositie spreekt van een 'ontsnappingspolitiek'.

Puigdemont bestuurt zijn stad altijd met een minderheid. 'Wie taarten kan bakken, kan ook regeren', zegt hij daar zelf over. 'Het gaat om het evenwicht tussen veel verschillende ingrediënten.'

Op zaterdag 9 januari 2016 wordt Puigdemont, als hij met zijn twee dochtertjes door Girona wandelt, gebeld door Artur Mas, dan regiopremier. Hij krijgt 20 minuten om te beslissen of hij de nieuwe premier wil worden. De verkiezingsuitslag veroordeelt Mas tot regeren met de anti-kapitalistische CUP, die hem als premier weigert. 'Het was een grote persoonlijke opoffering van de premier' om opzij te stappen, zei Puigdemont tegen Vanity Fair. 'Zijn aanbod afslaan zou laf zijn, en zo ben ik niet.'

De keus valt op Puigdemont vanwege zijn onbetwiste geloof in de Catalaanse onafhankelijkheid, zijn verbale vaardigheid en zijn ervaring met besturen in een minderheidscoalitie, zegt Joan María Piqué, zijn woordvoerder. Waar Mas deel uitmaakt van de bourgeoisie van Barcelona, houdt Puigdemont afstand. Nog steeds laat hij het bed in zijn premierspaleis als het even kan onbeslapen en rijdt 's avonds terug naar zijn gezin in Girona. 'Hij is meer een outsider', zegt Piqué. Het maakt dat Puigdemont vandaag vrij kan opereren.

Doet hij het wel, doet hij het niet?

JA

Als de Catalaanse premier Puigdemont de onafhankelijkheid uitroept, zal Spanje hard ingrijpen. Misschien hoopt hij dat het beeld van een democratisch gekozen premier achter de tralies de EU eindelijk tot actie aanzet. Ook kan de onafhankelijkheidsbeweging er jaren op teren: de afkeer van de Spaanse regering zal groter zijn dan ooit.Het is voor de Catalaanse regering nu of nooit: dichter bij een referendum over onafhankelijkheid zal ze niet snel meer komen. Weliswaar werd een deel van de stemmen in beslag genomen, maar liefst 90 procent van de kiezers stemde vóór afscheiding.

Ook de geloofwaardigheid van Puigdemont en zijn kabinet speelt een rol. Zij gingen de verkiezingen in met de belofte van onafhankelijkheid. Het referendum noemden ze bindend, het uitroepen van de onafhankelijkheid een automatisme. Verlaten ze nu het toneel, dan voerden ze een theaterstuk op zonder slotact.

NEE

Catalonië leek de laatste tijd een zinkend schip dat elke dag door meer opvarenden werd verlaten. Het ene na het andere bedrijf maakte bekend zich elders in Spanje te vestigen. Dat doet de steun voor de onafhankelijkheid geen goed.

Daarnaast laten de eerste twijfelaars in het afscheidingskamp van zich horen. Een van Puigdemonts eigen ministers drong al aan op dialoog. Ook de populaire burgemeester van Barcelona verklaarde zich tegen het eenzijdig uitroepen van de onafhankelijkheid. Zet Puigdemont nu toch door, dan verliest hij mogelijk een deel van degenen die op 1 oktober nog wel 'ja' stemden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden