'Premier beroofde Maleisisch volk'

De Amerikaanse justitie wil beslag leggen op 900 miljoen euro aan bezittingen van Razak, de Maleisische premier, die zijn gekocht met gestolen geld uit het investeringsfonds 1MDB.

Michel Maas
De Maleisische premier Razak in zijn kantoor in Putrajaya, augustus 2015. Beeld reuters
De Maleisische premier Razak in zijn kantoor in Putrajaya, augustus 2015.Beeld reuters

Premier Najib Razak houdt zich groot. 'Laat het recht zijn loop hebben', zegt hij, maar hij meent er niets van. In zijn eigen land moet niemand het wagen zijn naam in verband te brengen met corruptie, want dan zwaait er wat.

Corruptieschandaal

Maar de Verenigde Staten, Zwitserland en Singapore zijn Maleisië niet, en in die landen wordt het net rond de Maleisische premier steeds nauwer aangetrokken. Hij zou tot over zijn oren betrokken zijn bij een corruptieschandaal waarbij miljarden werden ontvreemd om er onder meer penthouses, een Van Gogh, twee Monets en een privé-jet mee te kopen en er, ironisch genoeg, ook de film The Wolf of Wall Street mee te financieren.

Er lopen onderzoeken bij betrokken banken, onder meer in Zwitserland en Singapore, en donderdag heeft de Amerikaanse procureur-generaal Loretta Lynch aangekondigd dat zij beslag wil laten leggen op bezittingen ter waarde van 900 miljoen euro. Deze bezittingen zijn allemaal gekocht met geld dat is gestolen uit het Maleisische investeringsfonds 1MDB.

VS eisen miljard dollar op in fraudezaak staatsinvesteringsfonds Maleisië

Hij zou geld naar zijn privérekeningen hebben weggesluisd uit het staatsinvesteringsfonds 1MDB.

Geknoei met het fonds

Lynch noemde Razaks naam niet, maar in de aanklacht wordt wel 32 keer gesproken over 'Malaysian Official 1' ('Maleisiës functionaris nummer 1'). Dat daarmee de premier wordt bedoeld, ligt voor de hand. Hij wordt al langer verdacht van enorm geknoei met het fonds, dat hij zelf met overheidsgeld heeft opgezet. De verdenkingen zijn sterk. Een jaar geleden werd bijvoorbeeld onthuld dat 'iemand' een bedrag van 630 miljoen euro op Razaks privérekening had overgemaakt, een bedrag dat de premier destijds niet echt goed kon verantwoorden.

Lynch weigerde te onthullen wie met 'Malaysian Official 1' wordt bedoeld, mogelijk om een diplomatieke rel te vermijden. Twee andere verdachten worden wel met name genoemd: Riza Aziz, de stiefzoon van Razak, en Jho Low, een Maleisische financier met nauwe banden met de familie van de premier. Zij waren de mensen die het geld moesten witwassen. Zij kochten luxe onroerend goed in Londen en New York, en Riza Aziz zette het filmbedrijf Red Granite op, dat in 2013 de film The Wolf of Wall Street produceerde. In die achteraf zeer toepasselijke film speelt Leonardo DiCaprio een gewetenloze geldwolf, die zijn zakken vult over de ruggen van kleine en grote beleggers.

De Amerikaanse aanklacht geeft nieuwe vaart aan de onderzoeken naar de geldstromen van 1MDB, die al geruime tijd lopen.

Razak. Beeld reuters
Razak.Beeld reuters

Verliezen

Het investeringsfonds 1MDB is in 2009 door Najib Razak opgezet, met als doel de Maleisische economie en investeringen te bevorderen. Daarvan is nooit iets terechtgekomen. Het fonds maakte niets dan verliezen en gaandeweg werd duidelijk dat er iets niet in de haak was. Er waren miljarden zoek. Tussen de 3- en 5,5 miljard euro zou via een wirwar van vele tientallen bankrekeningen en nepfirma's zijn beland in de zakken van een corrupt gezelschap. 'Het Maleisische volk is hier op enorme schaal beroofd van zijn geld', aldus Lynch.

Volgens Lynch werd het fonds door 'corrupte Maleisische functionarissen gebruikt als hun privé-bankrekening', en de belangrijkste begunstigde was 'Maleisiës functionaris nummer 1'. Razak was de man die, als premier én minister van Financiën, persoonlijk de controle had over 1MDB.

Zwitserland begon een onderzoek naar de particuliere bank BSI, die vele honderden miljoenen van 1MDB heeft doorgesluisd. Verdachte Jho Low opende daarvoor bij de Singaporese vestigingen van deze bank zo'n 50 bankrekeningen onder verschillende namen. Singapore heeft de vergunning van BSI-Singapore inmiddels ingetrokken. Donderdag werd bekend dat Singapore bovendien een onderzoek is begonnen naar de betrokkenheid van drie andere banken: DBS, UBS en Standard Chartered.

Protesten tegen Razak in 2015. Beeld epa
Protesten tegen Razak in 2015.Beeld epa

In eigen land heeft premier Razak vorig jaar de touwtjes strak aangehaald na de onthullingen over de honderden miljoenen op zijn bankrekeningen. Toen de toenmalige procureur-generaal daar aankondigde dat hij de premier ter verantwoording wilde roepen, werd hij acuut ontslagen.

Hetzelfde lot ondergingen ministers, parlementariërs, partijleden, een hoofd van de politie en een onbekend aantal hoge functionarissen die het waagden vraagtekens te zetten bij de affaire.

Niets aan de hand

Razak liet een zelfbenoemde commissie een onderzoek uitvoeren en die commissie pleitte hem en 1MDB vrij. Donderdag liet de door Razak benoemde nieuwe procureur-generaal meteen weten dat er geen sprake was van corruptie en dat er niets aan de hand was. Dat is ook zo'n beetje alles wat de media in Maleisië erover melden. Zij staan onder absolute controle van de regering, en elke kritiek wordt er genadeloos uit gefilterd.

Dat betekent niet dat de Maleisiërs niet weten wat er aan de hand is. Zij halen hun informatie van het internet, waar zij ook hun kritiek spuien. Dat doen zij meestal voorzichtig omdat de regering ook hier meeleest, maar donderdag gonsde het op de sociale media van grappen over 'Malaysian Official 1'. De tijd dat Razak deze beerput gesloten kon houden, lijkt definitief voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden