Column

Prekerig vingerwijzen in een antiracistisch pamflet. Er zijn betere opties

Beyoncé met witte fans. Beeld epa

Omdat lezen niet altijd een feest van herkenning hoeft te zijn, begon ik in Hallo witte mensen, het onlangs verschenen boek van Anousha Nzume. Nzume waarschuwt de lezer daarin, met behulp van veel jargon als 'wit privilege' en 'culturele toe-eigening' voor in haar ogen racistisch 'wit' gedrag: het klakkeloos dansen op muziek van Beyoncé, het onbekommerd genieten van series als The Wire en het eten van (Turkse) broodjes döner die door toevoeging van hipster-ingrediënten als pompoen zijn aangepast aan de 'witte' smaakpapillen.

Nee, soms is een pompoen niet gewoon een pompoen.

Bij lezing van het prekerige pamflet (Nzume spreekt de lezer steevast aan met 'lieve witte mensen') verzonk ik al gauw in doffe moedeloosheid. Ware racisten, die wel een lesje kunnen gebruiken, zullen dit boek niet kopen of lezen. De welwillende Gutmensch die zich door het vreugdeloze proza heen weet te worstelen bereikt niet, zoals ongetwijfeld Nzumes bedoeling is, de postraciale verlichting, maar werpt het boek tandenknarsend terzijde om ergens een forse bak roti, bami, kapsalon of ander hartig intercultureel gerecht te gaan eten.

Terwijl ik smulde van een broodje bakkeljauw bleef ik over de kwestie nadenken. Het onderwerp 'racisme' moet toch op pakkender wijze bij de kop genomen kunnen worden? Opeens herinnerde ik me Anya Ulinich en haar heerlijke debuutroman Petropolis (2008). De hoofdpersoon, Sasha, is de tienerdochter van een 'zwarte' (en afwezige) vader en een Joods-Russische moeder. Ze groeit op in het pauperstadje 'Asbest 2' in het desolate Siberië van de jaren negentig tussen gebouwen met opschriften als 'Glorie aan het Sovjetleger' en 'Poets de tanden na het eten'.

Voor kinderen van interraciale verbintenissen was (en is) het leven in Rusland nog moeilijker dan voor andere mensen. Ze werden vaak geboren uit relaties tussen studenten aan de Moskouse Lumumba-'vriendschapsuniversiteit' waar veel jonge mensen uit Afrika kwamen studeren. In naam heette de Sovjet-Unie wars te zijn van racisme, maar de harde werkelijkheid was dat niet-blanken er onophoudelijk gepest en/of genegeerd werden. En dan was die arme Sasha, behalve zwart, nog dik ook. Te dik en te zwart om het 'sneeuwvlokje' te mogen spelen in het schooltoneelstuk.

Op buitengewoon geestige en satirische wijze vertelt Ulinich over Sasha's 'coming of age' in armoede en eenzaamheid, de pesterijen ('Voor een jodin ben je wel erg zwart') de door haar ambitieuze moeder opgedrongen zang- en danslessen die jammerlijk mislukken, haar zwangerschap en haar 'ontsnapping' als postorderbruid uit de kaalheid en absurditeit van Siberië naar het welvarende maar vaak al even absurde Amerika. Ook dáár blijkt het trouwens geen paradijs, ook al omdat je, naar analogie van een bekend gezegde, 'een meisje wel uit Asbest 2 kunt halen, maar Asbest 2 niet uit dat meisje'.

Petropolis behandelt dezelfde problematiek als Hallo witte mensen. Maar waar Nzume met haar gepreek voornamelijk irriteert, maakt Petropolis diepe indruk op de lezer. Voor Sasha zijn de absurde (en voor de lezer vaak wrang-komische) situaties doodgewoon, en dat contrast komt hard aan. Je kunt je indenken hoe dat moet zijn, om op te groeien als een kind van een 'ongewenst' ras .

Anousha Nzume is zélf geboren in Moskou, als kind van een Russische moeder en een vader uit Kameroen. Zij had het geluk niet op te hoeven groeien in Asbest 2, maar in multicultureel, gezellig Amsterdam. Ik hoop dat ze Petropolis wil lezen, en ik ben benieuwd wat ze er van vindt.

Lees verder

'Nou zeg, ik mag ook niets meer', roept de witte mens
Sander Donkers ging er altijd gedachteloos vanuit dat hij veel gemeen heeft met actrice Anousha Nzume, die hij al kent van toen ze nog Anna heette. Niet echt, blijkt als hij haar spreek naar aanleiding van haar boek 'Hallo witte mensen' waarin ze schrijft over wit privilege. Lees het interview. (+)

Het is zaak om niet langer figurant te zijn in uw wereld
Columnist Hassan Bahara vraagt zich af of de obsessie met witte mensen niet een beetje te ver gaat of dat hij zijn rol moet opeisen in de grote, schaamteloze Hassan Bahara-show. Lees hier zijn column.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden