REPORTAGE

Predikant: Jezus heeft nooit bestaan

Protestantse Kerk in Nijkerk

Dominee Edward van der Kaaij is geweigerd als gastpredikant omdat hij stelt dat Jezus een mythe is.

De vredeskerk in Nijkerk waar Edward van der Kaaij mag blijven preken. Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Wat doe je als de dominee plotseling verkondigt dat Jezus niet bestaat?

Veel inwoners van Nijkerk zijn met die vraag bezig, nadat de hervormde dominee Edward van der Kaaij (62) twee weken geleden van de kansel werd geweerd. Niet in zijn eigen kerk, maar bij een naburige gereformeerde kerk waar hij als gastdominee zou preken.

Van der Kaaij publiceerde afgelopen zomer na zes jaar studie een boek: De ongemakkelijke waarheid van het christendom. De echte Jezus onthuld. Daarin schrijft hij dat alle elementen uit het Bijbelse verhaal van Jezus hun oorsprong vinden in een mythe uit het oude Egypte. De publicatie ging aan vrijwel iedereen voorbij, totdat daags voor Kerst een interview met de dominee verscheen in de lokale krant onder de kop 'Historische Jezus heeft nooit bestaan'.

Dominee Edward van der Kaaij Beeld Ineke van der Kaaij

Niet meer welkom

'Buskruit', noemt kerkenraadvoorzitter Meindert Zuur van de gereformeerde Kruiskerk de publicatie. Na het interview kwamen 'grote aantallen' kerkleden aan Zuur vragen of dit wel door de beugel kon. Vanaf dat moment was Van der Kaaij niet meer welkom als gastpredikant. 'Zijn opvattingen zijn op geen enkele manier te rijmen met wat wij geloven of uitdragen in de dienst.'

In Van der Kaaijs eigen kerk, de hervormde Vredeskerk, denken ze daar anders over. Het kleine kerkgebouw staat in een nette wijk vlak bij het treinstation van Nijkerk. In de buurt van het kerkgebouw woont Renee Broekhuis (57), die de kerk samen met haar man al sinds 1989 bezoekt. Het is niet voor niets dat de Vredeskerk is geboren uit een afscheiding van de, te rechtlijnige, Grote Kerk, in 1932.

Toen ze na de kerstvakantie een dienst bezocht, merkte ze de beroering. Sommigen vonden de beweringen van de dominee gewoonweg onzin, voor anderen was het een uitnodiging voor discussie. 'Ik vind het interessant en goed dat erover wordt gepraat. Ik geloof ook niet dat alles wat in de Bijbel staat van kaft tot kaft de enige waarheid is. Dit dwingt me zelf ook na te denken over wat ik geloof.'

Meerdere geloofsinterpretaties

In de Vredeskerk is er in het algemeen begrip voor meerdere geloofsinterpretaties. 'Veel mensen plaatsen hun predikant op een voetstuk, maar hier is hij een van ons. Hij moet inspireren, samenbinden en er op belangrijke momenten voor ons zijn.' Maar zijn woord is geen wet, zoals mogelijk elders.

Dominee Van der Kaaij zit maandagmiddag in zijn studeerkamer. Hij heeft het druk met het afwimpelen van radio- en televisieprogramma's die hem willen spreken. Ook krijgt hij mails van mensen die steun hebben gevonden in zijn boek.

Volgens de dominee is het een misvatting dat zijn studie naar de historische Jezus het geloof ondermijnt. 'Mijn geloof is juist dieper geworden.' Hij verwijst diverse malen naar een andere dominee met opvallende standpunten over het woord van God: 'Niet alle verhalen in de Bijbel zijn echt gebeurd, maar ze zijn wel waar.'

Bijbel gebaseerd op mythes

Zijn bewering dat de Bijbel op mythes is gebaseerd, hoeft voor de kerkganger niet erg te zijn, denkt hij. 'Als iemand die stervende is, zegt dat hij zo verlangt naar de hemel, dan ga ik niet zeggen dat er geen hemel is. Ik kan namelijk wel meegaan in de elementen die de hemel aantrekkelijk maken; geborgenheid bijvoorbeeld. De hemel drukt je eigen verlangen uit. Ik hou erg van het voorjaar, dus bij mij is de hemel als de lente. Anderen hebben daar hun eigen beeld bij, dat net zo waar is.'

Maar is het leven en lijden van Christus niet een centraal element in het christendom, een dogma? 'Als het echt een dogma zou worden, dan zou het misgaan. Het zou er niet toe moeten doen of je gelooft in de historische Jezus.' Volgens Van der Kaaij kan het idee van de opstanding nog steeds centraal staan, 'zonder dat je gelooft dat een dood lichaam uit de grond is gekomen'. De dominee hoopt met zijn boek iedereen aan te trekken die moeite heeft met de wonderen uit de Bijbel.

De verkoop van De ongemakkelijke waarheid heeft inmiddels een vlucht genomen, vertelt Petra Boessenkool van Boekhandel Roodbeen in het centrum van Nijkerk. Er zijn er bijna 40 van verkocht, een groot aantal voor een theologisch boek. Door het interview in de lokale krant is iedereen ermee aan de haal gegaan. Boessenkool vraagt zich af of dat een goed idee is geweest. 'Het is een discussie die thuishoort bij theologen. Nu is ook het kerkvolk ermee bezig. Ik weet niet of de kerk daarbij is gebaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.