5 vragen

Praten over vrede Korea-oorlog, terwijl Kim raketten afschiet

Intensief diplomatiek verkeer deze week tussen de Verenigde Staten, Zuid-Korea en Japan over Noord-Korea. Zuid-Korea probeert de noorderbuur naar de onderhandelingstafel te krijgen, met als lokkertje een formeel einde aan de Korea-oorlog. Is er een kans dat na 68 jaar de vrede wordt getekend? Vijf vragen.

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un (links) en de Zuid-Koreaanse Moon Jae-in, op 27 april 2018, in grensdorp Panmunjom, in de gedemilitariseerde zone. Beide leiders zijn nu overeengekomen de banden aan te halen.  Beeld AP
De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un (links) en de Zuid-Koreaanse Moon Jae-in, op 27 april 2018, in grensdorp Panmunjom, in de gedemilitariseerde zone. Beide leiders zijn nu overeengekomen de banden aan te halen.Beeld AP

Waar draaide de Korea-oorlog om?

Toen Japan in 1945 de Tweede Wereldoorlog verloor, zaten de Verenigde Staten in hun maag met Korea, een Japanse kolonie waar het communisme in opkomst was. De Koude Oorlog begon: in 1948 verdeelden de Sovjet-Unie en de Amerikanen Korea. Ten noorden van de 38ste breedtegraad ontstond met Sovjet-steun een socialistisch Korea, Washington hield in het zuiden een autoritair, pro-Amerikaans regime overeind.

In juni 1950 viel Noord-Korea Zuid-Korea binnen. De VS gebruikten de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om zonder formele oorlogsverklaring een internationale troepenmacht in te zetten, gedomineerd door Amerikaanse militairen. China mengde zich als bondgenoot van Noord-Korea in oktober 1950 in het eerste conflict van de Koude Oorlog. Dat eindigde in een patstelling rond de 38ste breedtegraad.

Waarom is het nog steeds formeel oorlog?

Op 27 juni 1953 besloten China, Noord-Korea en de Verenigde Staten tot een wapenstilstand. Na ruim drie miljoen doden eindigde het conflict zoals het begon: met een verdeeld Korea. Daar was Zuid-Korea zo woest over dat Seoul weigerde de wapenstilstand te tekenen. Vandaar dat Noord- en Zuid-Korea technisch nog in oorlog zijn.

Wie wil er vrede?

Voordat de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in maart 2022 afzwaait, wil hij zijn reputatie van vredestichter met resultaten bekronen. Als kind uit een Noord-Koreaans vluchtelingengezin heeft Moon zich sterk gemaakt voor toenadering tot het regime in Pyongyang. Een doorbraak leek ophanden in 2018, na drie ontmoetingen tussen Moon en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, maar een mislukte top van Kim en de Amerikaanse president Donald Trump in 2019 boorde alle hoop de grond in.

Toch houdt Moon vol. Met een formeel vredesverdrag loopt hij weinig risico omdat de in Zuid-Korea gestationeerde Amerikaanse troepen daar gewoon blijven om Seoul militair bij te staan. Moon hoopt dat vrede tot vertrouwen leidt, zodat de vastgelopen onderhandelingen over het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma worden hervat. Als de spanningen verminderen, slaapt de hele regio rustiger, wegens de dreiging van Noord-Koreaanse langeafstandsraketten en het kernwapenprogramma van de Kim-dynastie.

Wie liggen dwars?

Noord-Korea stemde er in 2018 mee in binnen een jaar de vrede te tekenen, maar geeft nu verwarrende signalen. Pyongyang noemde Moons voorstel ‘bewonderenswaardig, maar prematuur’ en herstelde rechtstreekse communicatielijnen met Seoul, maar deze week liet Kim raketten afvuren, precies op het moment dat Amerikaanse, Japanse en Zuid-Koreaanse diplomaten het formele einde van de Korea-oorlog bespraken. Een van die raketten werd bovendien gelanceerd vanaf een onderzeeër. Slaagt Pyongyang erin een kernkop op zo’n raket te zetten, dan heeft Noord-Korea naast zijn langeafstandsraketten een tweede manier om de VS te treffen.

Raketten afvuren terwijl er over vrede gepraat wordt lijkt tegenstrijdig, maar voor Kim is vrede alleen nuttig als de Amerikaanse druk op zijn regime verdwijnt. Een einde aan Amerikaanse militaire oefeningen met Zuid-Korea en de internationale sancties heeft Kim wel nodig, wil hij die vrede aan het thuisfront kunnen verkopen. Hereniging van de Korea’s onder regie van de Arbeiderspartij is het einddoel van de revolutie die zijn grootvader Kim Il-sung begon, een erfenis die zoveel gewicht heeft dat alleen de Zuid-Koreaanse belofte van economische hulp niet genoeg is.

Wat doet Washington?

Moon is afhankelijk van de Amerikaanse president Joe Biden, die inzake Noord-Korea de kat uit de boom kijkt. Biden is bereid zonder voorwaarden vooraf met Kim te praten, maar dan komt ook het Noord-Koreaans kernwapenprogramma op tafel. En daarmee begint een nieuwe ronde in de vicieuze cirkel van wederzijds wantrouwen, dat al enkele decennia elke vooruitgang in de weg staat.

Washington wil allereerst tastbare bewijzen voor ontmanteling zien, Pyongyang koestert echter zijn kernkoppen als bescherming tegen de VS, tot Washington bereid is de relaties met Noord-Korea te normaliseren en een vredesverdrag vol keiharde veiligheidsgaranties aanbiedt. Liefst een verdrag, dat Noord-Korea als kernmacht erkent.

De gezanten die zich namens Japan, de VS en Zuid-Korea met het Noord-Koreaans kernwapenprogramma bezighouden, kijken vrijdag in Seoul of ze onderling op één lijn kunnen komen over het vlot trekken van besprekingen met Noord-Korea. Dat is pas het eerste stapje: ieder vredesplan valt of staat met de medewerking van China, dat het onberekenbare regime in Pyongyang de hand boven het hoofd houdt. Voor vrede is nog een lange weg te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden