Praktijk van schikken loopt uit de hand

Grote zaken met schikkingen afdoen, bespaart het justitiële apparaat slepende processen. Het OM denkt er bovendien meer geld mee op te halen....

'Het Openbaar Ministerie lijkt wel een incassobureau te zijn geworden', zei PvdA-Kamerlid Van Oven toen in november bleek dat een grote fraude bij de bouw van de Schipholtunnel was afgedaan met een schikking. Verdachte bedrijven worden door het OM steeds vaker in de gelegenheid gesteld strafvervolging af te kopen.

Daarbij gaat het vooral om witteboordencriminaliteit, zo blijkt ook uit vier grote schikkingen waarover het OM vorige week opening van zaken gaf. Vooral twee schikkingen zijn de Tweede Kamer in het verkeerde keelgat geschoten. Die met het chemisch bedrijf Vos en met het kabelbedrijf Versatel.

Vos was in 1995 betrokken bij de handel in vervuilde glycerine voor hoestdrankjes, waardoor in Haïti zeker zestig kinderen overleden. Het OM zegt de zaak met een schikking te hebben afgedaan omdat opzet niet bewezen kon worden. Voorts kwam er geen antwoord uit Haïti op vragen over de doodsoorzaak van de kinderen. Het bedrijf kwam daardoor weg met een boete van 225 duizend euro wegens overtreding van de milieuwetgeving.

De schikking met Versatel betrof misleiding van de Belastingdienst en baarde vooral opzien door de hoogte van het bedrag. Het bedrijf gaf een te lage koers op voor opties die in 1999 aan het personeel werden verstrekt. Daardoor liep de fiscus 4 miljoen euro mis, waarvan driekwart middels de schikking alsnog is voldaan.

Overigens haalt de schikking met Verstatel bij lange niet de hoogte van die rond de Schipholtunnel. Daarbij legde het OM elk van de drie betrokken bouwbedrijven een boete van 450 duizend euro op wegens valsheid in geschrifte. Onderdeel van de deal was echter ook dat zij 23 miljoen euro aan vervalste facturen terugbetaalden aan het ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Het OM noch het verantwoordelijke ministerie van Justitie is in staat een overzicht te geven van de hoogste schikkingen. Maar er is zeker nog één andere zaak waarmee een hoger bedrag gemoeid was dan bij de schikking met Versatel. In 1998 moesten de advocaat Engelsma en de pornobaas Geerts de staat 5,5 miljoen euro betalen wegens belastingfraude en het witwassen van drugsgelden.

'Weinig Nederlanders liggen wakker van die schikkingen', zei twee jaar later de toenmalige Amsterdamse hoofdofficier Vrakking in een interview met de Volkskrant. 'Als we al die zaken voor de rechter zouden brengen, komt ons hele rechtssysteem krakend tot stilstand.'

Dat laatste is nog steeds een belangrijk argument voor het Openbaar Ministerie om behalve verkeersovertredingen ook steeds meer grote zaken met een schikking af te doen. Het toch al overbelaste justitiële apparaat bespaart zich zo slepende en ingewikkelde processen, waarvan de afloop bovendien ongewis zijn. Het OM denkt met schikkingen in elk geval meer geld binnen te halen dan wanneer de zaak aan de rechter wordt overgelaten. Kabinet en Tweede Kamer stonden trouwens zelf aan de basis van die ontwikkeling, toen zij in 1983 instemden met de Wet Vermogenstransacties. Daarmee werd het mogelijk ook vermogensdelicten waarop een maximumstraf staat van zes jaar cel, af te doen met een schikking.

Inmiddels groeit het besef dat de praktijk uit de hand gelopen is. Anders dan een rechtszaak speelt een schikking zich grotendeels in het verborgene af. Het OM meldt de afloop meestal in een summier persbericht, maar niet altijd. Bovendien weet de 'veroordeelde' partij daarbij regelmatig anonimiteit af te dwingen.

PvdA-Kamerlid en voormalig officier van justitie Van Oven sprak dit weekeinde van 'bedrijvenjustitie'. Hij en GroenLinks-leider Rosenmöller sturen aan op drastischer maatregelen. Wellicht moeten zulke ingrijpende schikkingen geheel verboden worden, zeggen zij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden