Pragmatisch en toegewijd op zoek naar draagvlak

De juiste man op het juiste moment – het mag een cliché heten, maar de frase is niettemin bij uitstek op zijn plaats in het geval van Harry Lockefeer en de jaren waarin hij leiding gaf aan de Volkskrant....

‘De Volkskrant is een slapende reus’, zo had hij president-commissaris Max de Jong vlak na zijn aantreden voorgehouden – de jaren die volgden zouden zijn gelijk bewijzen: de krant breidde sterk uit, zowel in pagina’s als in aantal redacteuren, en zag haar betaalde oplage in dertien jaar tijd bovendien stijgen met bijna 50 procent.

Lockefeer was in het midden van de jaren zestig, als pas afgestudeerde econoom, aangetreden als redacteur. De Volkskrant stond aan het begin van een ingrijpende gedaanteverandering van vooruitstrevend katholiek dagblad tot lijfblad van alles wat zich Nederland radicaal en progressief noemde, met uitzondering van de communisten. Lockefeer droeg daaraan zijn steentje bij, als een van de drijvende krachten achter de vernieuwing van de sociaal-economische verslaggeving. In vergaderingen hamerde hij op de betekenis van ‘nieuwe vraagstukken’, zoals het milieu en de wereldwijde kloof tussen arm en rijk.

Zoals de meeste van zijn collega’s werd Lockefeer in de jaren zestig en zeventig gedreven door een engagement waarin de katholieke achtergrond nog duidelijk doorklonk. Niet alleen in zijn redactionele werk, maar ook in andere activiteiten die hij ontplooide, onder meer als lid van de Nationale Commissie Ontwikkelingssamenwerking, als commentator van Achter het Nieuws, de actualiteitenrubriek van de VARA, en als redacteur van KRO’s Ver van mijn bed show.

In de democratiseringsgolf die de Volkskrant – heviger nog dan alle andere kranten – in de jaren zeventig overspoelde, trad ook Lockefeer op de voorgrond. Zo werd hij in 1973 lid van de (eerste) redactieraad. In die tijd groeide hij uit tot steunpilaar en vertrouweling van de hoofdredacteur Jan van der Pluijm. Deze inschikkelijke Brabander wist de krant als een evenwichtskunstenaar met veel geduld voorbij ideologische en persoonlijke conflicten, zowel binnen de redactie als binnen de Perscombinatie, te loodsen.

Toen de hoofdredactie van de Volkskrant in 1975 zou worden uitgebreid met twee adjuncten, leek het voor de hand te liggen dat Lockefeer een van die plaatsen zou innemen. Het werd een pijnlijke nederlaag: na een eerste selectie kwam Lockefeer weliswaar als sterkste kandidaat uit de bus, maar in een tweede ronde bleken even veel redacteuren vóór als tegen zijn benoeming te hebben gestemd. Daarop werd de procedure gestaakt.

De oorzaak van het debacle lag in een combinatie van factoren. Al enige tijd ging het verhaal dat Lockefeer door de katholieke vakbeweging als mede-eigenaar van de krant als een ‘pion’ naar voren was geschoven, terwijl Van der Pluijm, die Lockefeers kandidatuur openlijk steunde, onvoldoende oog had voor de onbedwingbare behoefte van de redactievergadering om haar net verworven ‘democratische macht’ te tonen.

Maar er waren ook persoonlijke factoren die in deze affaire een rol speelden. Onder een deel van de redactie was Lockefeer niet bijster populair. Men vond hem ijdel, te conformistisch en te rechts bovendien, een ‘doctorandicus’ die zich liet voorstaan op zijn relaties – een typering waar de toen gangbare afkeer van academisch gevormde journalisten in door klonk. De affaire, die in andere media breed werd uitgemeten, leidde uiteindelijk ter redactie tot een diepe ontgoocheling en zelfs schaamte.

Zes jaar later werd Lockefeer zonder veel tegenstemmen alsnog tot adjunct en kort daarop tot hoofdredacteur gekozen. De situatie was grondig veranderd. De krant was haar radicale periode voorbij, de verhoudingen waren zakelijker geworden. ‘Professionalisering’ en vormden nu het adagium.

Daarnaast hadden de economische crisis en de aanhoudende strubbelingen binnen de Perscombinatie duidelijk gemaakt dat de krant gebaat was bij een hoofdredacteur die meedere kwaliteiten – manager, journalist , bestuurder en netwerker – combineerde.

Lockefeer beschikte over die combinatie van talenten. Toch lijken het uiteindelijk andere kwaliteiten te zijn geweest die zijn hoofdredacteurschap tot een succes hebben gemaakt. Net als zijn voorganger, Van der Pluijm, zocht Lockefeer naar pragmatische oplossingen, waarbij hij zwaar steunde op de mensen die hij vertrouwde en die hij ook de ruimte gaf.

Zo kon hij de eerste jaren leunen op Jan Blokker, die in 1979 was aangetreden als ‘journalistiek adjunct-hoofdredacteur’ en ter redactie een onweersproken reputatie bezat.

Ook leek Lockefeer de ervaring van de bittere nederlaag in 1975 – door hem verwerkt op een wijze die zelfs bij zijn tegenstanders respect afdwong – te hebben omgesmeed tot een levensles. Als hoofdredacteur zocht hij altijd naar een ‘draagvlak’, op de redactie, in het bedrijf en daarbuiten.

Hij boekte veel succes. Natuurlijk, hij had het tij mee, maar hij wist de geboden kansen ook te benutten – toegewijd als hij was aan wat hij ooit ‘een serieuze liefde’ noemde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden