Practical Joker

Joe Venuti was de eerste die midden jaren twintig volwaardige jazzsoli op de viool speelde. Hij deed dat vijftien jaar lang in hechte samenwerking met gitarist Eddie Lang, zijn jeugdvriend....

Op een dag in Los Angeles verveelde hij zich een beetje. Dus belde hij alle 36 tubaspelers uit het adressenboek van de muzikantenbond en zei tegen ieder van hen: 'Kom morgenmiddag voor een schnabbel naar de hoek van Hollywood Boulevard en Vine Street.' Vanaf de twaalfde verdieping van het Taft-hotel keek hij de volgende dag vergenoegd omlaag naar het tafereel dat zich op straat afspeelde.

In mei 1930 stond hij in de studio met bandleider Hoagy Carmichael en kornettist Bix Beiderbecke een liedje op te nemen dat hij rijkelijk lullig vond. Dus zong hij aan het slot in plaats van Barnacle Bill The Sailor onbekommerd Barnacle Bill The Shithead. De bazen van het Victor-label luisterden zo slordig dat ze de plaat gewoon uitbrachten.

Met zijn eigen orkest op tournee in de jaren dertig bedacht hij dat bassist Irving Edelman wel eens gefopt mocht worden. Dus stopte hij elke dag stiekem een zakje zand in diens contrabas. Twee weken later kwam Edelman zijn ontslag aanbieden: 'Al dat Italiaanse eten en die wijn wordt me te veel, ik kan mijn bas nauwelijks meer dragen.'

In de oertijd van de televisie speelde hij mee in een show die werd gesponsord door een fabrikant van haarlotion. Dus boog hij midden in een commercial zijn kale hoofd naar de camera en riep: 'This is what Wildroot Cream Oil did for me.'

En dat is dan nog maar een selectie uit de anekdotes over violist Joe Venuti waarvan de feiten geverifieerd zijn. In de jazzmythologie circuleren nog tientallen andere Venuti-verhalen. Over de saxofonist die met zijn voet zo irritant uit de maat meetikte, dat Venuti op een dag een hamer meenam en zijn schoen aan het podium vastspijkerde. Of over de weddenschap die Venuti met zijn medemusici in de band van Roger Wolfe Kahn afsloot: wat was de toonaard van de piano op hun hotelkamer? Iedereen legde vijf dollar in, waarop Venuti met een paar potige collega's de piano optilde en door het raam duwde.

Wel weer waar is waarschijnlijk dat de violist zich tijdens een New-Yorkse variétévoorstelling met cowboy Roy Rogers hevig ergerde aan het feit dat diens paard Trigger in grotere letters op het affiche werd aangekondigd dan Joe Venuti. Dus kietelde hij het edele dier, vlak voor het op moest, met zijn strijkstok langdurig tussen de achterbenen, met voorspelbare gevolgen toen Roy Rogers het podium op galoppeerde. Ook moet worden gevreesd dat Venuti met enige regelmaat zijn eigen geslachtsdeel uit zijn broek haalde teneinde het, omhuld door een broodje, als hot dog aan de omstanders te offreren.

Toch bewaren de meeste jazzmusici warme herinneringen aan deze dwangmatige practical joker. Zangeres Kay Starr wist vijftig jaar later nog precies welk waardevol advies Venuti haar verstrekte toen ze als veertienjarige bij zijn band debuteerde. 'Hij gaf me één regel die ik altijd heb gevolgd: If you're gonna make a mistake, make it so loud everybody else sounds wrong.'

Daarnaast is er natuurlijk zijn muzikale betekenis. Weinigen betwisten dat Joe Venuti vanaf midden jaren twintig de eerste was die volwaardige jazzsoli op de viool speelde. Hij deed dat vijftien jaar lang in hechte samenwerking met zijn jeugdvriend uit Philadelphia, Salvatore Massaro, die als gitarist de artiestennaam Eddie Lang koos. Net als Venuti was Lang een groot jazzpionier op zijn instrument. Hij was niet bang voor de geavanceerde harmonieën van Debussy en Ravel, maar speelde net zo makkelijk, onder het pseudoniem Blind Willie Dunn, met zwarte musici zoals trompettist King Oliver en gitarist Lonnie Johnson.

Samen vormden Venuti en Lang ongetwijfeld een belangrijke inspiratiebron voor Stéphane Grappelli en Django Reinhardt, die in de jaren dertig met hun snarenjazz eerst Frankrijk en daarna de rest van de wereld veroverden. Grappelli wilde daar later niet meer van weten en schreef in 1960 over Venuti: 'Hij werkte in wat we vandaag een ''novelty''-stijl noemen; zijn muziek herinnerde aan de geluidsbegeleiding van stomme films.' In werkelijkheid is het de vraag of Grappelli met zijn huppelswing wel zoveel jazzier speelde dan de uitbundige Venuti.

De belangrijkste platen van het Amerikaanse duo zijn nu door het verzamelaarslabel Mosaic heruitgebracht op de acht cd's tellende box The Classic Columbia and Okeh Joe Venuti and Eddie Lang Sessions. De bijna tweehonderd opnamen uit de jaren 1926-'35 zijn zorgvuldig digitaal bewerkt, met vaak verrassend goed klinkend resultaat. Natuurlijk hebben niet alle titels de tand des tijds weerstaan. Sommige vocalen, maar ook diverse instrumentale vertolkingen, herinneren eerder aan potpalmen en Charleston-jurken dan aan jazz.

Daar tegenover staan tientallen juweeltjes met grote jazznamen zoals Bix Beiderbecke, King Oliver, Louis Armstrong, trombonist Jack Teagarden, trompettist Red Nichols, tenorist Bud Freeman en klarinettist Benny Goodman. De broers Tommy en Jimmy Dorsey tonen in dit gezelschap een onverwachte instrumentale veelzijdigheid. Tommy speelt behalve trombone soms ook trompet; Jimmy laat zich horen als klarinettist, saxofonist én kornettist.

In de laatste 26 opnamen ontbreekt Eddie Lang. Hij was op 30 maart 1933, nog maar dertig jaar oud, gestorven na een amandeloperatie die waarschijnlijk was gebaseerd op een foute diagnose. Joe Venuti verging het zonder zijn makker jarenlang minder goed. Zijn ongeremde gedrag zal er niet vreemd aan zijn geweest dat hij als orkestleider wegzakte in troosteloze obscuriteit. Op den duur raakte hij bovendien ernstig aan de drank.

Pas aan het eind van de jaren zestig werd hij als jazzmonument herontdekt. Tien jaar lang, tot zijn overlijden in 1978, trok hij met redelijk succes de wereld rond. Niet dat hij zijn streken had verloren. Een van de laatste Venuti-verhalen dateert van een paar maanden voor zijn dood. Baritonsaxofonist Nick Brignola hoorde hem in een club in Schenectady, New York, goedgemutst aankondigen: 'Dames en heren, ik ga nu iets doen dat ik zelden doe. I'm gonna take a few requests.'

Een vrouw uit het publiek riep: 'Speel Feelings.' 'Feelings?', antwoordde Joe Venuti. 'Feelings? Dat is de worst goddam song die ik ooit heb gehoord! That's it, no more requests. Jullie hebben je kans gehad.'

En daarna zette hij Sweet Georgia Brown in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden