'Poverty porn' kluistert Britten aan buis

Het is niet het soort programma waar de Britse televisie in Nederland om bekend staat, toch is de reallifeserie Skint - over 'working class zeroes' à la de Tokkies - een kijkcijfer-kanon in Groot-Brittannië.

'Fuck moderation. Let's get wasted.' Nog voordat hij zijn sigaret tussen zijn lippen vandaag haalt en zijn mond opent is het levensmotto van Dean Bell duidelijk. De wijsheid prijkt op het t-shirt dat om de bierbuik van de werkloze, maar goedlachse staalarbeider heen hangt. Hij is het stralende middelpunt van een huishouden van Jan Steen, dat verder bestaat uit zijn hoogzwangere vrouw Claire en hun zes kinderen. 'There's nothing to do up here other than breed and feed,' verklaart de 38-jarige Dean nader, 'but we try to make the best of it.' En hij trekt nog eens een blikje Stella open.


'Up here' is de Westcliff Estate in de vervallen staalstad Scunthorpe, een van de armoedigste regio's van Engeland. Enkele inwoners ervan zijn maandenlang met video-8-camera's gevolgd. Het resultaat, de serie Skint, bleek een kijkcijferkanon te zijn. Vier miljoen Engelsen vergaapten zich wekenlang aan de beslommeringen van de Bells en hun baanvrije buurtgenoten, de Engelse neefjes en nichtjes van de familie Tokkie. Skint bleek veel leuker - want echter - te zijn dan een serie als Shameless. En met de geestige, eerlijke en onbeschaamde Dean Bell was een goudmijn aangeboord.


Skint is een vorm van 'poverty porn'. De meeste bewoners van de Engelse klassenmaatschappij zijn nog nooit in een buurt als Westcliff geweest, maar blijken wel uiterst nieuwsgierig te zijn en zien het als een bron van vermaak.


Iets soortgelijks is aan de hand bij 'food porn'. Het aantal uren dat er op de televisie wordt gekookt, is rechtevenredig aan de tijd die een kijker achter het aanrecht doorbrengt. Kijken naar voetbal is eveneens populairder dan het voetballen zelf. Hele volksstammen doden hun vrije tijd met het gluren naar de manier waarop andere mensen hun huis verbouwen. Property porn.


Het is niet het soort televisie waar de Britse televisie, vertegenwoordigd door de BBC, in Nederland bekend om staat. De eerste associaties zijn de natuurdocumentaires van David Attenborough, de gemobiliseerde waaghalzerij van Jeremy Clarkson, de verslagen van John Simpson in brandhaarden, het melige geouwehoer van Jonathan Ross, de intelligente quizzen van Stephen Fry en de politieke interviews van Jeremy Paxman. Het maakt dat de BBC wordt gezien als een toetssteen in televisieland. Een kwaliteitskeurmerk. Maar de bewondering moet niet worden overdreven.


Een programma als Zomergasten is in Groot-Brittannië bijvoorbeeld ondenkbaar. Potentiële gasten en interviewers zijn er in overvloed, maar een drie uur durend gesprek zou te veel eisen van de Britse kijker. Ook naar een literair boekenprogramma kun je zappen totdat je duimkramp krijgt. Wie het publieke debat wil zien, kan nog het beste afstemmen op Question Time. Daarin worden politici, journalisten en intellectuelen onderworpen aan vragen van een vijandig studiopubliek. De ware opinieleiders zijn echter de personages van Eastenders en Coronation Street, soaps waar maar geen einde aan komt.


Een volks karakter kenmerkt de Britse televisie en meer dan ooit komt ook de BBC tegemoet aan de smaak van de bevolking. Kijkcijfers doen ertoe, dit onder druk van commerciële rivalen. En de overtuiging heerst dat de kijker op zoek is naar herkenning. Het dagelijkse leven van de gewone Brit is daarom een onuitputtelijk thema. Bij deze geïndividualiseerde, anti-autoritaire en door privacy geobsedeerde samenleving hoort een eindeloze reeks huis-, tuin- en keukenprogramma's. Kernvraag: hoe leid je, net als de buren, een fatsoenlijk middleclassbestaan?


Des te exotischer is Skint op Channel 4, het vrijgevochten, semicommerciële broertje van de BBC. Dit is een wereld waar hangjongeren zichzelf opvoeden. Koken is vervangen door opwarmen en achtertuinen zijn het domein van onkruid, kapotte wasmachines en schuurtjes vol brommers die door de Jamies, Alfies en Fergies zijn gestolen. Anything goes. Dit is Eastenders 2.0, een antropologisch portret van de working-class zeroes, de ongewenste kinderen van het thatcherisme. De armoede, financieel maar vooral geestelijk, is hier net zo erfelijk als een adellijke titel.


Het mooiste beeld van de uitzichtloosheid in 'Scunny' is de man die met een ochtendjas over zijn pyjama over straat sjokt. Hij is zelfs te beroerd geweest om een grijs trainingspak aan te trekken, de traditionele klederdracht van de achterbuurten. Skint laat zien hoe moeilijk het is om te ontsnappen uit 'Wezzy', een verblijf in de gevangenis niet meegerekend. Voor Dean Bell echter gloort er hoop. Zijn optreden kan zomaar leiden tot een uitnodiging voor Big Brother of een soortgelijk fenomeen. Van gewone mensen celebs maken is immers een belangrijke nevenfunctie van de Britse televisie.


OP DE PIJNBANK VAN ANCHORMAN PAXMAN

Na 8 minuten verbaal te zijn gemarteld door Jeremy Paxman dacht Chloe Smith, de staatssecretaris van Financiën, dat het ergste voorbij was. Toen deelde de anchorman van BBC's Newsnight de genadeklap uit: 'You ever think you are incompetent?' Voor de jonge Smith was er één troost: de afgelopen twee decennia heeft vrijwel elke politicus op de pijnbank van Paxman gelegen.


Het uitgangspunt van deze grootinquisiteur is simpel: hij stelt vragen die de kijker ook zou stellen. Hij doet dat zonder eerbied, indachtig de opmerking van H.L. Mencken dat de verhouding van een journalist tot een politicus die is van een hond tot een lantaarnpaal. Tony Blair werd ooit overvallen door het openingsgambiet: 'Bidden u en George Bush samen?' Later in het interview stelde Paxman hem twintig keer dezelfde vraag.


Door deze werkwijze is de 62-jarige 'Paxo' het gezicht van de 'why is this lying bastard lying to me'-school van politieke journalistiek geworden.


Zijn eigen BBC heeft zelfs een radioprogramma met de titel How to beat Jeremy Paxman? uitgezonden. Ook de politieke journalistiek benadert hij overigens met vrolijk dedain: 'Zo te zien hebben we te veel geluld over het simpelweg zetten van een kruisje op een stuk papier. Slaap lekker.' Zo sloot hij een uitzending over de Amerikaanse verkiezingen ooit af.


Naast zijn werk bij Newsnight presenteert hij University Challenge (waarin hij extra venijnig is tegen zijn alma mater St Catharine's, Cambridge), had hij een cameorol in The Edge of Reason en is hij de auteur van boeken over Latijns-Amerika, sportvissen, de monarchie, het Britse Rijk, het Engelse volk en het establishment. Als opinieleider zorgt hij regelmatig voor discussie over uiteenlopende onderwerpen, van de 'Schotse Raj' in Engeland, zwerfvuil tot de onderbroeken van Marks & Spencer.


OOK POPULAIR IN GB

De meest bekeken televisieprogramma's tot nu toe in 2013


1 Britain's Got Talent

(ITV I, 12,13 miljoen kijkers) Talentenjacht die ooit de zangeres Susan Boyle heeft voortgebracht.


2 Coronation Street

(ITV I, 11,26 miljoen kijkers) Soap waarvan de eerste aflevering op 9 december 1960 te zien was.


3 Call the midwife

(BBC 1, 10,85 miljoen kijkers) Kostuumdrama over een vroedvrouw in het Oost-Londen van de jaren vijftig.


4 Miranda

(BBC 1, 10,47 miljoen kijkers) Ouderwetse sitcom met de comédienne Miranda Hart.


5 Comic Relief

(BBC 1, 10,28 miljoen kijkers) Jaarlijks variété waarbij bekende Britten zich inzetten voor het goede doel.


6 Eastenders

(BBC 1, 10,03 miljoen kijkers) Het antwoord van de BBC op Coronation Street. De gebeurtenissen in de Queen Vic zijn al sinds 1985 te volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden