postuum

Postuum prins Johan Friso: moeite met positie, gesteld op eigen wereld

Hij was van de drie zoons van koningin Beatrix degene die het meest gesteld was op zijn eigen wereld. Wellicht omdat hij altijd moeite heeft gehad met zijn positie. Vandaag overleed prins Johan Friso op 44-jarige leeftijd op Paleis Huis ten Bosch in Den Haag.

Prins Friso, tweede zoon van koningin Beatrix en wijlen prins Claus, op archiefbeeld uit 1985 Beeld anp

Dit profiel van prins Johan Friso werd op 18 februari 2012, een dag na zijn ski-ongeluk, gepubliceerd in De Volkskrant. Naar aanleiding van het overlijden van prins Friso herpubliceert Volkskrant.nl dit profiel in licht gewijzigde vorm.

Prins Johan Friso Bernhard Christiaan David van Oranje-Nassau werd in 1968 geboren als tweede zoon van koningin Beatrix en prins Claus.

Positieve herinneringen
Friso groeit met zijn broers Willem-Alexander en Constantijn (geboren in 1969) op in Lage Vuursche. Aan de jeugd op kasteel Drakensteyn zijn voor de jongens vooral positieve herinneringen verbonden. Hun moeder is nog geen koningin en heeft veel tijd voor hen. Hun vader is nog gezond, diens 'klachten van depressieve aard' openbaren zich pas begin jaren tachtig, gevolgd door een gestaag verslechterende gezondheid.

De abdicatie van hun oma, koningin Juliana, is voor alle drie de jongens een 'knik' in hun jonge leven. Hun moeder moet aan de bak. Een jaar na de inhuldiging van Beatrix tot koningin op een zeer rumoerige 30ste april 1980, verhuist het gezin naar paleis Huis ten Bosch. Want zo wil Beatrix het: Den Haag wordt weer residentie. Het Baarns Lyceum wordt verruild voor het Eerste Vrijzinnig Christelijk Lyceum, waar Friso in 1986 zijn diploma haalt.

Van 1986 tot 1988 volgt hij een opleiding medical engineering in Berkeley aan de Universiteit van California. Net als Willem-Alexander, die eerder naar een internationale opleiding in Wales is vertrokken, neemt Friso afstand van thuis. Daarna studeert hij gelijktijdig lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft (waar hij in december 1994 afstudeert) en bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit, waar hij in september 1995 zijn studie afrondt. Hij is dan ir én drs.

Afstudeerborrel
Pech heeft Friso ook tijdens de afstudeerborrel van Constantijn, in 1994. Na het eten van een handje pinda's krijgt hij een allergie-aanval en moet hij in allerijl worden afgevoerd naar het Academisch Ziekenhuis Leiden. Bijna een uur lang heeft hij het benauwd, maar omdat de allergie bekend is, kan hij doeltreffend worden geholpen. De borrel in de Leidse binnenstad krijgt later op de avond alsnog een vervolg.

Bij zijn afscheid van Rotterdam zegt Friso tegen het universiteitsblad Quod Novum over het koningschap: 'Ik hoop uiteraard dat het zover nooit komt.' Wel is hij door middel van privélessen 'enigszins voorbereid'. Hij noemt de opvolgingskwestie 'voor iedereen in mijn familie een soort ballast'.

Hij wordt consultant bij McKinsey, later bankier bij Goldman, Sachs & Co in Londen, waar hij ook gaat wonen. Hij leidt zijn eigen, internationale leven.

Mabel Wisse Smit
Publiek profiel krijgt hij pas weer als Mabel Wisse Smit in zijn leven komt. Zij vertoont zich voor het eerst in het gezelschap van de koninklijke familie in oktober 2002, als prins Claus wordt bijgezet in het familiegraf van de Oranjes in Delft.

Mabel is geboren in Pijnacker, opgegroeid in het Gooi, econome en politicologe. Mabel en Friso leren elkaar in 2000 in het internationale circuit kennen, in Brussel, met dank aan Laurentien Brinkhorst, dan al de vriendin van Constantijn. Ze is een geëngageerde vrouw, zoals zij tot op vandaag de dag via Twitter laat blijken. Betrokken bij de Balkan, bij War Child, bij het Open Society Institute van George Soros. En in haar studietijd dus bij Bruinsma, met alle latere gevolgen van dien.

Benijdenswaardig
Vanaf zijn wieg was prins Friso veroordeeld tot de positie van reserve-troonopvolger, achter zijn één jaar oudere broer Willem-Alexander - totdat deze zelf kinderen krijgt. Een ondankbare uitgangspositie, eerste reserve, eentje die hij in elk geval zelf altijd weinig benijdenswaardig heeft gevonden. De beroemdste uitspraak van Friso, in 1985 geopenbaard door Willem-Alexander, is niet voor niets: 'Je mag Alex wel in elkaar slaan, maar zorg dat hij niet doodgaat, want dan moet ik koning worden.'

Het is dan ook een grote verrassing dat bij de verlovingsaankondiging met Mabel Wisse Smit in 2003 wordt meegedeeld dat het kabinet namens de prins toestemming aan het parlement zal vragen voor zijn huwelijk. Met een Toestemmingswet blijft hij in de lijn van troonopvolging. Het moet plichtsbetrachting zijn geweest, een geste aan de familie dat hij bereid is zijn verantwoordelijkheid te nemen.

Maar er treedt pech onderweg op: zijn aanstaande vrouw blijkt te hebben gelogen over haar relatie met drugscrimineel Klaas Bruinsma. Als dat duidelijk wordt, ziet toenmalig premier Jan Peter Balkenende af van het indienen van een dergelijke wet. Friso trouwt desondanks in 2004 en verliest het lidmaatschap van het Koninklijk Huis.

Speculaties
Van Friso wordt lang gedacht, en soms ook hardop gesuggereerd, dat hij homoseksueel is. Zo hardnekkig doet het verhaal de ronde over 'de ongekroonde koning van de gayscene', van roddelbladen tot serieuze kranten, dat hij in 2001 de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) laat verklaren dat hij 'de speculaties meer dan beu is'. Een even unieke, als in deze eeuw onvoorstelbare tekst van toenmalig RVD-directeur Eef Brouwers is het vervolg: 'Laat ik het namens hem maar eens duidelijk stellen: prins Friso is niet homoseksueel maar heteroseksueel.'

Hij kwam vaak wat arrogant over, de superintelligente Friso, die zelfs wel 'briljant' is genoemd. Hij lijkt op Koninginnedag niet altijd in zijn element en heeft steeds een laag publiek profiel gehouden. Een veelzeggend citaat van hem is, uit 1988, over het koningschap van zijn moeder: 'Soms gaat ze ergens naartoe met de grootste hoofdpijn en presteert ze het nog om te lachen. Nou, dat zou ik niet kunnen. Meestal laat ik het dan merken.'

De lawine waaronder de ervaren skiër Friso in Lech bedolven raakte, was het zoveelste pechgeval in zijn leven. Dit keer, zoals nu is gebleken, met fatale afloop. Prins Johan Friso werd na het ski-ongeluk in februari 2012 behandeld op de intensive care van het Landeskrankenhaus in Innsbruck. Begin maart van dat jaar werd hij overgebracht naar het Wellington ziekenhuis in zijn woonplaats Londen. Begin juli 2013 werd hij overgebracht naar Paleis Huis ten Bosch, waar hij op 12 augustus 2013 overleed.

ZKH prins Johan Friso Bernhard Christiaan David van Oranje-Nassau
Geboren op 25 september in Utrecht
1981 Verhuizing naar Den Haag
1986 Vwo-examen op Eerste VCL in Den Haag
1986-1988 Mechanical engineering in Berkeley, Californië
1988-1994 Lucht- en ruimtevaarttechniek in Delft
1990-1995 Bedrijfseconomie in Rotterdam
1995-1996 Consultant bij McKinsey
1997 Business Administration aan INSEAD
1998-2003 Goldman, Sachs & Co, Londen
2003 Verloving met Mabel Wisse Smit
2004 Huwelijk met Mabel Wisse Smit
2005 Geboorte Emma Luana Ninette Sophie
2006 Geboorte Joanna Zaria Nicoline Milo

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.