Possession

Informatie, analyses en commentaar vergezellen de cultklassieker Possession op de Britse blu-ray.

Possession

Blu-ray

Regie: Andrzej Zu¿awski, 1981. Met o.a. Sam Neill, Isabelle Adjani, Heinz Bennent.

Extra's: uren aan audiocommentaren, interviews en achtergrond-documentaires. Distributeur: Second Sight (Britse import).

'Het gaat over een vrouw die een octopus neukt.' Met deze klare taal schijnt de Poolse regisseur Andrzej Zu¿awski destijds Possession (1981) bij de studio Paramount te hebben gepitcht. Was het maar zo simpel, zal menig toeschouwer later hebben gedacht. De film bevat inderdaad een slijmerige vrijpartij van hoofdpersonage Anna (Isabelle Adjani) met een monsterlijk tentakel-wezen. Maar dat monster is niet netjes uit het riool gekropen, en ook niet ontsnapt uit een clichématig laboratorium. Waar het dan wel vandaan komt, en waarom het steeds sterker lijkt op Anna's echtgenoot Mark (Sam Neill), laat Zu¿awski in zijn psychotische meesterwerk grotendeels aan de verbeelding over.

Vaak wordt gesteld dat Zu¿awski Possession maakte om zijn echtscheiding te verwerken; Mark en Anna zijn in een intense scheiding verwikkeld, die hen beiden van het verstand dreigt te beroven. Op de voortreffelijke Britse Blu-ray - een tot de nok toe met informatie, analyses en inzichten gevuld schijfje dat van iedere kijker een ware Possessionoloog maakt - legt Zu¿awski vooral de 'schuld' bij de Poolse politiek. De socialistische regering gruwde van de subversieve films die hij maakte, en trok de stekker uit zijn half voltooide psychedelische SF-epos On the Silver Globe (1977-1987). Zu¿awski kreeg een werkverbod. 'Toen bedacht ik dit rare verhaal, terwijl ik door de grauwe straten van Warschau liep. Het ging over een vrouw die 'haar eigen ziel redde': in een flatje in een armoedig deel van Warschau fokte ze iets ondenkbaars, iets voorbij alle systemen.'

Nadat Zu¿awski een Franse producente en Amerikaans geld voor de film had gevonden, werd de Warschause flat een smoezelig appartement naast de Berlijnse muur. Voor het schepsel trok hij de Italiaanse effectenkunstenaar Carlo Rimbaldi aan. Niet dat hij Rimbaldi, die ook de aliens voor Spielbergs Close Encounters of the Third Kind (1977) had gemaakt, zo hoog had zitten; het was vooral omdat zijn Franse producente hem zo graag wilde.

'Ik doe nooit meer iemand een plezier', zegt Zu¿awski op de Blu-ray. Doordat Rimbaldi het monster eerder plastisch dan 'ondenkbaar' maakte, kon Possession doorgaan voor een horrorfilm. En zo werd hij in Amerika dan ook uitgebracht: veertig minuten korter, voorzien van kleur-effecten, griezelgeluiden en sinistere koorzang die de film niet zozeer enger, als wel nog onbegrijpelijker maakten. 'Met Possession ontvluchtte Zu¿awski de Oostblok-censuur, om ten prooi te vallen aan de commerciële druk van de Amerikaanse filmdistributie', concludeert het vermakelijke filmpje waarin de Europese en Amerikaanse versies worden vergeleken.

Inmiddels is de film aan beide kanten van de oceaan in ere hersteld, en geldt hij niet alleen als een absolute cultklassieker, maar ook als een van de weinige films die het claustrofobische Koude Oorlog-gevoel écht weten te vatten. Onverminderd schokkend en intimiderend is de scène waarin Anna in de Berlijnse metro een soort satanische miskraam krijgt; een scène die je moet zien om te geloven, aangezien Adjani zich zozeer verliest in haar trance-achtige, bijna zelfdestructieve spel, dat het onverdraaglijk wordt. Mag je zoiets wel tonen, als regisseur?

Zu¿awski vindt van wel. 'Welk recht hebben actrices om 10 miljoen dollar voor een rol te vragen?', zegt hij in zijn gedreven audiocommentaar. 'Voor een actrice is dit veel gemakkelijker dan met Michael Douglas in bed liggen en doen alsof je een orgasme krijgt. Ik vind dat veel smeriger dan wanneer iemand zijn persoonlijkheid aan de camera openbaart.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden