Opinie

'Positieve migratie met geleerde lessen uit het verleden? Het kan'

Hoe moeten we verder met het vraagstuk van de integratie van migranten? Marcel Canoy geeft een voorzet. Een positief puntensysteem en strenge wetshandhaving. 'Door ons te richten op toekomstige migratie en integratie, vermijden we de spiraal naar beneden en ontsnappen we aan de polarisaties die het migratiedebat al jaren gijzelen.'

Australische asielzoekers worden met een vliegtuig naar een asielzoekerscentrum gebracht op het eiland NauraBeeld EPA

Alweer laait er in blogland een discussie op over integratie van migranten. Zoals vaak als het over onderwerp gaat is het weer van dik hout zaagt men planken. Aan de ene kant wijzen de 'politiek correcten' dat het helemaal niet zo slecht gaat met integratie en valt hier en daar het racisme-woord. Ze zien zich gesterkt door stijgende prestaties op de arbeids- en onderwijsmarkt van migranten. Aan de andere kant van het spectrum, laten we ze maar 'de ongerusten' noemen, wordt gewezen op nog steeds persistente achterstand van migranten en oververtegenwoordiging van sommige groepen in criminaliteitscijfers. Ze zijn dol op het woord multikul. Sommigen denken dat het iets met moslims van doen heeft.

Het probleem van dit debat is dat het te veel over de integratie van gisteren gaat en nergens toe leidt. Neem de studie uit 2003 waarin het CPB in kaart probeerde te brengen wat migranten aan de economie hebben bijgedragen en wat ze kosten. De conclusie was dat migranten een belastende factor voor de overheidsfinanciën zijn. Als je iets aan vergrijzing wilt doen, moet je het niet van migranten hebben. Op verzoek van de PVV deed Nyfer in 2010 dit CPB onderzoek nog eens dunnetjes over.

Onzinnig
De vraagstelling in onzinnig. Stel dat je een huzarenstukje uithaalt en een beeld krijgt van de omvang van alle relevante maatschappelijke kosten en baten. Wat kun je dan met de uitkomst? Stel bijvoorbeeld dat er zou uitkomen dat Marokkanen meer kosten dan baten opleveren. Tot welke conclusie zou dat dan moeten leiden? Alle Marokkanen het land uit?

Los nog van de majeure juridische en ethische bezwaren is dat een vreemde conclusie. Stel we gaan de kosten en baten uitrekenen voor alle mannen met een ringbaard. Toeval wil dat die negatief uitpakt. Afscheren die handel, mannen! Vette pech dat de positieve ringbaarden moeten bloeden voor de negatieve, maar such is life, de cijfers liegen niet. Mensen die op Crocs lopen? Inleveren die dingen! Heerenveen-supporters? De Waddenzee in! Vrouwen die van de Toppers houden? Steriliseren! Het is bizar een heterogene verzameling mensen te groeperen omdat ze gemiddeld een negatieve netto bijdrage zouden genereren op een deelverzameling van te bestuderen categorieën.

Xenofobe hoek
Toch zou het jammer zijn om hier te stoppen. Het is onterecht om alle mensen met vragen en angsten over migranten in de xenofobe hoek te zetten. Bovendien voedt het niet beantwoorden van vragen de ongerusten met de gedachte dat het establishment hen buiten de deur wil houden. Vandaar dat het verstandig is wel met het onderwerp verder te gaan. Maar hoe?

Het is zinnig om problemen te bespreken als er realistisch gezien iets aan kan worden gedaan. De focus van analyse moet daarom liggen op het beleid. Hoe kijken we aan tegen ons integratie-, veiligheids-, asiel-, antidiscriminatie-, scholings-, of arbeidmarktbeleid? Waar ligt de balans tussen verantwoordelijkheid van autochtone bevolking, de overheid en migranten zelf?

Succesverhalen
Zonder aandacht voor percepties, het tempo en de aard van migratie, dreigt migratie bestaande problemen rondom oude wijken, huisvesting, werkloosheid of criminaliteit te accentueren. De succesverhalen kunnen niet verhullen dat de baten van migranten voor alle partijen kleiner zijn dan mogelijk of zelfs kleiner dan gewenst.

Een toekomstgericht migratiebeleid is positief maar leert wel de lessen uit het verleden. Zo'n beleid begint bij het scheppen van de juiste voorwaarden voor positieve migratie. En dat verloopt gewoon stroef. Voormalig minister Gerd Leers heeft al in 2010 de Tweede Kamer geïnformeerd dat de 'Wet Modern Migratiebeleid' niet op de beoogde datum van 1 januari 2011 in werking kon treden. Oorzaak was de vertraging van de invoering van een nieuw computersysteem van de IND. Zucht. Het is niet bekend wat er met dit wetsvoorstel gebeurt in het huidige kabinet. Curieus.

De memorie van toelichting (110 pagina's) staat bol van jargon. 'Het versimpelen' van een procedure betekent een ellenlange lijst met eisen waar zogeheten 'referenten' aan moeten voldoen. Het falen van computersysteem is een bijzondere reden om een volwassen migratiebeleid jarenlang te traineren. Het lijkt haast op politieke onwil.

Canada en Australië
Hoe kan het wel? De juiste voorwaarden scheppen voor positieve migratie begint met selectiecriteria. In landen als Canada en Australia is al ervaring met een zogeheten 'puntensysteem'. Migranten kunnen punten toegewezen krijgen voor opleiding, werkervaring, inkomen, taalvaardigheid en leeftijd. Een puntensysteem heeft als grote voordeel dat het transparant en duidelijk is. Het is een eisend systeem, maar wel neutraal. Iedereen die de streep haalt, mag naar binnen. Politieke leiders kunnen zelf bepalen op welke criteria ze de meeste nadruk willen leggen. Dat kan in de loop der tijd ook verschuiven. Als het puntensysteem ook nog aangevuld wordt met commitment van een werkgever vergroot dat de kans op werk en daarmee soepelere integratie van nieuwe migranten. Denemarken en Australië lopen hier voorop.

Als sluitstuk op dit systeem zou ik tot slot nog willen pleiten voor het streng handhaven van de wet op arbeidsomstandigheden. Als Nederlandse tuinders, vervoerders of andere sectoren migranten uitknijpen zonder vervolgd te worden, is een positief migrantenbeleid gedoemd te mislukken. Handhaven is in Nederland Gedoogland nooit zo sterk, maar hier is het echt nodig.

Door ons te richten op toekomstige migratie en integratie, vermijden we de spiraal naar beneden en ontsnappen we aan de polarisaties die het migratiedebat al jaren gijzelen. Ik ben er klaar voor. Nu het kabinet Rutte II nog.

Marcel Canoy hoofdeconoom Ecorys, hoogleraar economie Tilburg University



 
Mensen die op Crocs lopen? Inleveren die dingen! Heerenveen-supporters? De Waddenzee in! Vrouwen die van de Toppers houden? Steriliseren!
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden