'Positie koningin verandert formeel niet'

De PvdA wil een grotere rol voor de Kamer bij formaties. Maar volgens PvdA-fractieleider Melkert wordt er nauwelijks getornd aan de positie van de koningin....

Geen misverstand: aan de macht van de koningin tijdens de kabinetsformatie wil PvdA-fractievoorzitter Ad Melkert niet raken. Van revolutionaire plannen is volgens hem geen sprake.

Op zijn werkkamer aan het Binnenhof zegt hij: 'We tornen niet aan de rol van de koningin, als de Tweede Kamer weer gebruikmaakt van bestaande bevoegdheden die lang niet zijn gebruikt. Maar als PvdA vinden wij wel dat een versterking van de democratisch gekozen organen nodig is, om daardoor beter verantwoording aan de kiezers af te leggen.'

Op het PvdA-congres in Zwolle van 1998 werd een motie aangenomen om kabinetsformaties transparanter te maken en de politieke hoofdrolspelers vaker tussentijds in de openbaarheid te laten melden wat de stand van zaken in de formatie is.

- Waarom wilt u het formatieproces anders structureren?

'Het is een vervreemdend element van het functioneren van het hart van het democratisch systeem dat de Tweede Kamer voortdurend leeg blijft en de media aan het einde van iedere dag te horen krijgen wat er is gebeurd.

'Het is ook vreemd dat het hele proces begint voordat de nieuwe Tweede Kamer is beëdigd. De periode tussen de verkiezingen en beëdiging van de nieuwe Tweede Kamer moet zo kort mogelijk worden gemaakt. Op woensdag zijn de verkiezingen. Het moet mogelijk zijn de dinsdag erna de nieuwe Kamer te beëdigen.

'Dan kunnen de fracties met hun nieuwe mandaat debatteren over de richting die zij de formatie willen geven. Iedere dinsdag kan de informateur zich in de Kamer verantwoorden voor de stand van zaken.

'De consultatie door de koningin van de fractievoorzitters begint nadat de Kamer het debat heeft gevoerd.'

- Als de koningin naar het Kamerdebat op de televisie heeft gekeken, hoeft ze toch niet nog eens te horen wat de fractieleiders vinden?

'Een gesprek is toch iets anders dan verklaringen die in de Tweede Kamer worden afgelegd.'

- Gaat de Tweede Kamer zelf haar informateur en formateur aanwijzen?

'De Tweede Kamer beslist wat zijzelf wil. Als deze tot een meerderheidsadvies aan de koningin wil komen, dan kan dat. '

- Waarom heeft de Tweede Kamer zich decennialang als een lam gedragen en het initiatief aan de koningin gelaten?

'Het is op zichzelf nog wel ingewikkeld om tot een meerderheids uitspraak in de Kamer te komen. Fracties moeten zich wel in het openbaar verantwoorden voor wat ze willen aan de vooravond van het begin van de kabinetsformatie.'

- Als de Tweede Kamer niet in staat blijkt een informateur of formateur aan te wijzen, dan komt de regie weer toe aan de koningin?

'Ik weet niet of regie het juiste woord is, maar de koningin houdt steeds de verantwoordelijkheid voor de voortgang van het formatieproces. Het is in een coalitiesysteem als het onze belangrijk dat er iemand is die die verantwoordelijke positie bekleedt.

'Maar naarmate er in dat coalitiesysteem meerderheden worden gevormd die duidelijk maken hoe de uitslag van de verkiezingen moet worden geïntepreteerd, zal daarvan meer richting uitgaan.'

- Wat is de rol van de koningin dan nog, als de Tweede Kamer het zelf goed regelt?

'In alle gevallen stel ik mij niet voor dat de positie van de koningin formeel wordt veranderd.

'De eerlijkheid gebiedt echter te erkennen dat er materieel momenten zullen blijven waarin er patstellingen moeten worden doorbroken.'

- Had het eerste paarse kabinet kunnen ontstaan met uw nieuwe spelregels?

'Een kabinet kan alleen totstandkomen als de partijen dat willen.'

- Wordt Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven niet eigenlijk een beetje de nieuwe koningin?

'Ik ben ervoor als de Kamervoorzitter erop toeziet dat de Kamer een rol gaat vervullen in de periode die nu wordt gekenmerkt door een lege zaal. Jeltje van Nieuwenhoven kan hooguit de koningin van de PvdA worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden