Portretten van vier van de twintig Euro-commissarissen die figureren in fraudedebat

In het Brussels fraudedebat speelt een aantal van de twintig Euro-commissarissen een rol. Rob Gollin portretteert vier van degenen die geregeld in de dossiers figureren....

Lastpak met hart op de tong

In Frankrijk, waar ze enkele keren minister was en aan het begin van de jaren negentig zelfs kortstondig premier, had EDITH CRESSON (64, socialist) al de reputatie van een lastpak. Ze spreekt met vlijmscherpe tong en heet tamelijk hautain en eigenwijs te zijn. Dat ze als commissaris Europa haalde, waar ze Onderwijs en Opleiding kreeg, werd alom toegeschreven aan een warme relatie met president Mitterrand.

Haar naam is in veel fraudedossiers terug te vinden. Van zelfverrijking is niets gebleken, maar niemand twijfelt er eigenlijk aan dat intimi profiteren van fondsen die zij verdeelt. Zij ligt vooral onder vuur vanwege haar rol in het zogeheten Leonardo-programma, een project voor beroepsopleidingen in de Europese Unie. Een extern adviesbureau, dat is belast met de uitvoering, zou vrijwel alleen contracten gunnen aan bevriende partijen. Medewerkers zouden zich hebben laten betalen voor aanbestedingen. Bevreemding wekte voorts dat Cresson een kennis een opdracht voor aids-onderzoek verstrekte; de man is tandarts.

Ze heeft ook de pech dat ze als een typische vertegenwoordiger van de Franse politieke cultuur wordt gezien. Het wantrouwen daartegen raakt tamelijk breed verspreid in Brussel. Zo vanzelfsprekend is het bevoordelen van vrienden en bekenden niet.

Hoewel ze het hart op de tong draagt, is haar inbreng in de Commissie marginaal. Het gezag van commissarissen wordt onder meer afgemeten aan wat ze buiten hun beleidsterrein inbrengen en Cresson profileert zich daar nauwelijks, weten ingewijden. 'Gelet op haar onder Mitterrand opgebouwde conduitestaat, hadden we hier toch wat meer verwacht.'

Liedje zingen als uitspatting

Een broodje kaas en een glas melk tussen de middag volstaan nog altijd voor HANS VAN DEN BROEK (62, christen-democraat), zelfs in Brussel, waar een riante lunch toch tot de gangbare cultuur behoort. De commissaris, die is belast met de uitbreiding van de Europese Unie en de betrekkingen met Midden- en Oost-Europa, werkt hard en bezit een ijzeren dossierkennis.

Maar in de omgang zal hij altijd afstandelijk blijven. Diepe emoties worden zelden prijsgegeven. Een luide zangpartij tijdens een vrolijke bui in de auto - musicals, klassiek; uitgesproken voorkeur heeft hij niet - behoort tot de schaarse uitspattingen.

Hij is een aantal keren het mikpunt geweest wegens het verdwijnen van miljoenen guldens van de sociale hulpprojecten voor Oost-Europa. Nog niet zo lang geleden kwam hij in opspraak wegens fraude bij nucleaire hulpprogramma's in de voormalige Sovjet-Unie. De Rekenkamer pleitte hem volledig vrij. Wel kreeg de commissaris kritiek op de te lange procedures en slechte uitvoering.

Van den Broek is mede door het grote belang van zijn portefeuille gegroeid in Europa, is de algemene opvatting. De Brusselse start in 1993 van de voormalig minister van Buitenlandse Zaken was beroerd. Onder voorzitter Jacques Delors voerde hij met collega-commissaris Sir Leon Brittan een bitter gevecht over competenties. Tegenwoordig wordt hij tot de zwaargewichten in de Commissie gerekend.

Haar ijver kent geen grenzen

Pas op als je werkt op het kabinet van EMMA BONINO (50, socialiste). De commissaris van Visserij, Consumentenbeleid en Humanitaire Hulp belt medewerkers ook op zondagen op en ontbiedt ze dan bij haar thuis om zaken door te nemen. Haar ijver kent geen grenzen. Ooit is ze na de Visserijraad, die tot in de vroege morgen was uitgelopen, van pure uitputting van haar stoel gevallen. Naar verluidt had ze nog een sigaret in de mond; Bonino rookt als een stoomboot.

Haar betrokkenheid met de medemens in nood is vermaard. Ze bezocht Rwanda en Afghanistan, waar ze door de Taliban gevangen werd gezet na een bezoek aan een vrouwenziekenhuis. Haar spontane presentatie maken de voormalig radicaal activiste tot een van de lievelingetjes in de Brusselse circuits. Zelfs voor de laagste ambtenaar kan er altijd een groet af. Dat de inhoud van het beleid niet altijd even doortimmerd is, wordt haar graag vergeven.

Toch treffen Bonino ook verwijten. Ze zou te weinig hebben ondernomen tegen fraudeurs die fondsen onder haar beheer misbruikten.

Voor een verklaring zal ze de meest eenvoudige bewoordingen kiezen. 'Hoe kan ik dit aan mijn moeder uitleggen?', heeft ze ooit in wanhoop over de gecompliceerde besluitvorming uitgeroepen. Sindsdien wordt vrijwel elke beslissing binnen de Commissie getoetst aan het begripsvermogen van 'moedertje Bonino'.

Sluwe charmeur zonder veel tact

Eén keer heeft MANUEL MARéN (49, socialist) zich volgens de overlevering met veel nadruk gemanifesteerd binnen de Commissie. Dat was toen Brussel zuchtte onder een hittegolf en de ambtenaren van de commissaris voor betrekkingen met landen in het zuidelijk Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns Amerika zweetten achter hun bureaus. Ventilatóren, eiste hij. Of anders bleven zijn medewerkers thuis.

Het incident mag misschien de indruk wekken dat Marín belangrijker zaken op zijn beloop laat, maar dat zou onjuist zijn. Zeker, hij behoort niet tot de gezichtsbepalende commissarissen. Maar de bestuurder met de langste ervaring in Brussel - in 1986 was hij al vice-voorzitter van de Europese Commissie - zou er persoonlijk voor verantwoordelijk zijn dat de lidstaten in Zuid-Europa gretig kunnen meeëten uit de Brusselse ruif. Onder zijn regie zijn ook de banden tussen de EU en Latijns Amerika sterk aangehaald.

Een zekere sluwheid kan hem dan ook niet worden ontzegd. Marín geldt bij uitstek als een commissaris die nationale belangen verdedigt. Op sleutelposities heeft hij Spanjaarden neergezet.

Macho, glamourboy en charmeur zijn terugkerende typeringen. Tact behoort niet tot zijn betere vaardigheden. Hij toont zich lichtgeraakt en maakt door verbale uitvallen snel vijanden. Maar volgens sommigen valt het wel mee met die onvriendelijkheid: het is meer 'onhandigheid'.

Hij zal zich moeten verdedigen tegen beschuldigingen dat het mis is gegaan bij diverse steunprogramma's voor de Derde Wereld. Bij twee ervan, voor noodhulp en voor het Middellandse-Zeegebied, zouden geld en goederen zijn verduisterd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden