Portretschilder die niet het uiterlijk, maar de persoon verbeeldde

Het eeuwige leven: Marike Bok (1943-2017)

Ze was een eigenzinnig kunstenaar, die zich vooral onderscheidde met persoonlijke portretten. Nooit van foto geschilderd, het contact was belangrijk.

Beeld Marco Stoker

Als ze iemand portretteerde, moest het net zijn of die van het doek af liep. Daarom weigerde Marike Bok te schilderen vanaf foto's. Een foto is een fractie van een moment. Geen levend wezen. Wie door haar geportretteerd wilde worden, moest poseren. Hoogstens drie keer een uurtje. Dat betekende niet dat ze stokstijf stil hoefden te staan of zitten. Ze communiceerden juist graag, zodat ze het karakter kon uitdrukken.

'Marike zag alles anders. Ze hield niet van normaal', zegt haar dochter Diederiekje Bok. Kunstenaar wilde ze zichzelf niet noemen. Daarvoor was het woord te besmet geraakt. Tegenwoordig noemde iemand die een selfie maakte zich al kunstenaar. Ze was portretschilder. Haar voorbeeld was Frans Hals. Die zag zichzelf in zijn tijd ook niet als kunstenaar, maar als een ambachtsman, zoals alle grote schilders van de Gouden Eeuw.

Haar werk is wijd en zijd bekend. In 1995 maakte ze het schilderij De Herenclub, waarop bekende Nederlandse schrijvers en politici werden afgebeeld: onder anderen Harry Mulisch, Hans van Mierlo, Marcel van Dam, Adriaan van Dis, André Spoor, W.L. Brugsma. Ze zou daarna vele portretten maken van politici, notabelen en gewone mensen. Twee keer poseerde koningin Beatrix.

Ze overleed op 12 juni in Den Haag. 'Zelfbeschikking', zegt dochter Diederiekje Bok. 'Op 28 januari 2016 werd ze getroffen door een hersenbloeding. Dat tastte haar motoriek aan, waardoor ze niet meer goed kon werken. En haar leven was haar werk. Ze had besloten afscheid te nemen van het leven alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Zonder toeters en bellen. Niet triest. Gewoon met de duim omhoog.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De Herenclub

Marike Bok was een van de zes kinderen van een Amsterdamse ingenieur die zelf graag tekende en knutselde. Hij maakte een boot maar ook een schildersezel voor haar, die ze tot haar dood zou gebruiken. Als kind tekende Marike al in de schoolkrant en maakte affiches. Ze ging naar de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag en stortte zich daarna in een liefdeloos huwelijk ,waaruit vier kinderen voortkwamen.

'Waarom ze dat deed? Omdat het zo hoorde. Er werd niet over nagedacht', zegt haar dochter.

Op zoek naar nieuwe uitdagingen sloot Marike Bok zich aan bij Ars (Ars Aemula Naturae) in Leiden. Hier kreeg ze les van de bekende kunstenaar Rinus van den Bosch. Hij werd haar grote liefde. Ze was 36 toen ze met hem trouwde. Hij noemde haar Bokjeshof vanwege haar visuele intelligentie. Ze zouden 17 jaar met elkaar samenwonen, totdat hij op 53-jarige leeftijd overleed.

Daarna stortte ze zich volledig op haar werk in haar studio in Den Haag, waar Chiem van Houweninge, Max van der Stoel, Jeltje van Nieuwenhoven, Nout Wellink, Hans van den Broek en Ruud Lubbers voor haar poseerden. 'Ik observeer van dichtbij, ik zit het model op de huid. In het uiterlijk moet je de persoon herkennen. Het innerlijk is de bron van creativiteit. Met licht- en-donkereffecten, geschilderd met breed penseel, wordt de intieme sfeer opgeroepen', zo beschreef ze zelf haar werkwijze.

Net als Rinus van den Bosch ging ze ook lesgeven. Ze had er plezier in haar leerlingen te te inspireren om boven zichzelf uit te stijgen. Totdat haar hoofd niet meer wilde.

Alle intimi kregen van haar de dag na haar overlijden bericht. 'Mijn keuze om geen Afscheid te hebben en mijn lichaam aan de wetenschap te geven is mijn wens. (...) Allereerst wil ik beginnen met mooi nieuws, er komt een geweldig boek aan over mijn werk en volle complete leven.'

Dat boek verschijnt eind september.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.