Portret van totale ontluistering

Last Days..

Regie: Gus van SantMet: Michael Pitt, Lukas Haas, Kim Gordon, Scott Green, Asia Argento.In 6 zalen.

‘It is better to burn out then to fade away.’

Deze uitdrukking van Neil Young citeerde Nirvana-frontman Kurt Cobain in de brief die hij in 1994 achterliet na zijn zelfmoord. De boodschap is helder: bij een meeslepend kunstenaarsleven hoort een vroege dood.

Jimi Hendrix, Jim Morrison, Buddy Holly, Janis Joplin, Elvis Presley; hun plotselinge aftocht zorgde ervoor dat zij als een icoon door de geschiedenis zijn opgenomen.

Het is deze vaststelling die regisseur Gus Van Sant zal hebben aangezet tot het maken van een film over de laatste dagen van Cobain. Ook Gerry en Elephant, die aan Last Days vooraf gingen, waren reflecties op de laatste momenten van het leven. Met dien verstande dat Van Sant de dood zonder tamtam presenteert; het uitblazen van de laatste adem is bij de Amerikaan een nutteloze, bijna verveelde gebeurtenis.

Met Last Days herhaalt Van Sant, in een ander ritme en met een andere toon, het procédé van Gouden Palm-winnaar Elephant. In die film nam hij de schietpartij op de Amerikaanse school in Columbine als uitgangspunt, een bloedbad dat door media, commentatoren en politici op alle mogelijke manieren werd uitgelegd en gebruikt. Van Sant presenteerde de gebeurtenissen zo simpel en eenvoudig mogelijk, zonder al te veel moeite te doen de precieze feiten te volgen.

Zo gaat hij in Last Days opnieuw te werk. Cobain was het symbool voor een tijdperk en een generatie, zijn dood een moment dat velen zich blijven herinneren. Over zijn betekenis zijn boeken vol geschreven, over de omstandigheden waaronder hij stierf, is eindeloos gespeculeerd, bijvoorbeeld in de documentaire Kurt & Courtney van Nick Broomfield.

Met die overvloed aan informatie doet Van Sant helemaal niets. Hij laat alles weg. Zijn Kurt Cobain, die in de film Blake heet, is een man die in zichzelf mompelend door een bos loopt. Minutenlang. Later hangt dezelfde man rond in een rommelig huis, waar schijnbare vrienden nauwelijks naar hem omkijken.

Hoe hij daar terecht is gekomen, wordt niet uitgelegd. Ook psychologische verklaringen voor de gesteldheid de zanger ontbreken; het gezicht van hoofdrolspeler Michael Pitt wordt door de voortreffelijke, intuïtief draaiende cameraman Harris Savides van een afstand gefilmd. Daarbij blijft het veelal verborgen achter lang blond haar, waardoor zijn uitdrukkingen nauwelijks te zien zijn.

Last Days biedt een fascinerend en ontroerend zicht op de woeste kracht van roem. Juist doordat Van Sant weinig tot niets overhoop haalt – hij goochelt alleen met de chronologie – worden de eenzaamheid en de hulpeloosheid van de verslaafde, psychisch aangeslagen popster begrijpelijk. De leegte waarin hij ronddoolt, concretiseert het isolement waarin hij is terecht gekomen nadat hij binnen enkele maanden van underground-zanger is uitgegroeid tot mondiaal idool.

De hits waarmee dat gebeurde, zijn in Last Days niet te horen – de nabestaanden van Cobain konden zodoende ook geen invloed eisen op de inhoud. In plaats van de grunge van Nirvana klinkt nu The Velvet Underground, waarvan Blake steeds opnieuw hetzelfde nummer, Venus in furs, opzet.

Last Days is het diapositief van een gebruikelijke verfilming van een popsterrenleven. In films als The Buddy Holly Story (1978), The Doors en Ray (2004) zetten feiten en jaartallen de toon, en blijft de interpretatie van de regisseur beperkt tot het aanzetten van accenten.

Van Sant presenteert de finale van Cobains wilde leven als een geestesgesteldheid. Er wordt in de film weinig gesproken, en wat er wordt gezegd is niet te verstaan. Een hoogtepunt is het toevallige bezoek van een vertegenwoordiger van de Gouden Gids, die een standaardverhaal begint over de voordelen van adverteren. De man, gespeeld door een echte Gouden Gids-representant, ontdekt pas halverwege zijn verkooppraatje dat de gastheer – een junk in een vrouwenjurk– soms zomaar van de stoel op de grond kiepert.

Sterk is ook het bezoek van Sonic Youth-bassiste Kim Gordon, als een afgevaardigde van de platenmaatschappij. Zij stelt op ijzige toon dat Blake zich gedraagt als een belachelijk rock-cliché. En of hij zich nog wel bekommert om zijn dochtertje?

Last Days is een radicale film, een portret van een totale ontluistering. Daarbij laat Van Sant geen ruimte voor een eventuele romantisering van drugsgebruik en neuroses. Wel geeft hij Cobain – hij ontmoette de zanger in 1991 persoonlijk – aan het slot het voordeel van de twijfel.

Ook daartoe hanteert de regisseur een groot gebaar: na de zelfgekozen dood, in een broeikas in de tuin, laat Van Sant de ziel van de artiest opstijgen, letterlijk richting de hemel.

Last Days besluit vervolgens met een volledige vocale compositie van de Franse renaissance-componist Clément Janequin. Speels, helder en harmonieus klinkt het muziekstuk – in alle opzichten het tegendeel van het voorafgaande gemurmel en het lome getokkel op de akoestische gitaar.

De man die als een geest door het leven ging, heeft eindelijk de nooduitgang gevonden.

Ronald Ockhuysen

David Sneek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden