Portret Lanting is verhaal over wraak zielig kind

Karel in gesprek met John Lanting, Zaterdag, Nederland 1, 22.11 uur...

Uit de eerste beelden doemt de dwangneuroot op. John Lanting toont aan Karel van de Graaf de knutselkamer waarin hij zijn rekwisieten in elkaar timmert. Op de millimeter nauwkeurig ligt zijn gereedschap gerangschikt. Een doos voor de duimstokken. Vakjes voor schroeven en moeren. Wie denkt dat de aftredende Koning van de Klucht ook buiten het podium fluitend door het leven gaat, heeft het fout. 'Ik ben perfectionistisch op het dwangmatige af, ja, dat mag je wel zeggen.'

Karel van de Graaf portretteert vanavond in Karel toneelregisseur en acteur John Lanting, die na veertig jaar toneel stopt. Zijn afscheid betekent het einde van het Theater van de Lach, Lantings gezelschap waarvan de naam zo bekend is dat die een eigen plaats kreeg in het Nederlands taalgebruik. En waarschijnlijk is het einde van Lantings loopbaan ook het einde van het genre klucht in Nederland.

Opgelucht en tevreden oogt Lanting vlak voor zijn laatste voorstellingen. Zijn kinderdroom - clown worden - is uitgekomen en op de valreep volgde ook nog de erkenning voor zijn vakmanschap. In Karel komt vooral die vervulde kinderdroom aan de orde. Het portret van John Lanting is het verhaal over de wraak van een zielig kind.

Daar staat Lanting dan, op de Grote Markt van Haarlem, met op zijn hoofd een geruite pet. Hij lacht olijk, maar stelt bitter vast dat het in Haarlem 'nou niet bepaald een blije jeugd is geweest'. Een lieve, artistiek gevoelige moeder, dat wel, maar verder een rechtlijnige vader, 'een achterlijk zusje', een broer die hij na diens emigratie vrijwel nooit meer heeft gezien. Daar bovenop kwam ook nog de hersenkramp die de puber Lanting beroofde van zijn korte-termijngeheugen.

Rijtjes woorden kon hij na zijn ziekte niet meer uit het hoofd leren. Lanting ging stotteren. En werd op school zo gepest dat hij de wijk nam naar St. Tropez, waar hij drie zomers borden afwaste in een restaurant.

Als Lanting dat vertelt, hebben hij en Van de Graaf Haarlem verlaten. Ze zijn dan voor de couleur locale verplaatst naar een terras van een strandtent. Zo gaat Karel van de Graaf met reuzestappen door Lantings leven. Om van Haarlem via de vlucht naar het buitenland in het theater te eindigen, waarbij de te verwachten, maar fascinerende beelden volgen van de toneelman aan het werk.

De camera kijkt mee als Lanting met zijn acteurs repeteert, en wat weinigen ooit zal zijn gegund: de kijker kijkt mee achter de schermen van het Theater van de Lach, Lantings territorium waar hij als een rigide vorst regeert.

Opperste concentratie is van zijn gezicht te lezen. Het verschil tussen een geslaagde en een mislukte grap blijkt inderdaad secondenwerk, en terloops vertelt Lanting waarom zijn poging om in het theater iets anders te doen, mislukte. 'Een bezoekster zei me na afloop: ''We hebben de deuren gemist, meneer Lanting. Wilt u dat nooit meer doen?''.'

Hoewel het persoonlijke verhaal in dit portret het verhaal van de vakman iets te ver naar achteren dringt, slaagt Van de Graaf erin Lanting te laten zien zonder maskerende grapjes. Sterker nog. Aan het slot volgt Lanting een tango-les. Op de muziek van het Sexteto Canyengue danst de Koning van de Klucht met een ernstig gezicht zijn nieuwe leven tegemoet.

Ronald Ockhuysen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden