Porder wekt Jordanezen voor het Nieuwjaarsvegen

Het droombeeld van Helene van Zutphen ziet er zo uit: een Noordermarkt vol bezemstelen, voortvarend ter hand genomen door jong en oud. In hoog tempo worden de restanten van een zo te zien goed gevierde oudejaarsnacht in vuilniszakken geschept, waarna 'afvalbutlers' deze verder afvoeren. Vertederend beeld: het meisje dat stoer de wacht houdt bij een zak waarin haar moeder rode vuurwerkflarden deponeert.

Een Jordanees krijgt een bezem om de Lindegracht schoon te maken op nieuwjaarsdag Beeld Guus Dubbelman

Van Zutphen, voorvrouw van de Stichting Nederland Schoon, werkte jaren bij het Voedingscentrum. Door die combinatie van ervaringen durft ze wel te beweren dat mensen zich sneller naar een ijskoud marktplein laten lokken dan dat ze bereid zijn hun eetpatroon te veranderen. Afgaande op de drukte op de Amsterdamse Noordermarkt, betekent het dat er dit jaar weinig mensen op dieet gaan.

Met miezerregen en een graad of twee boven nul loopt het geen storm bij de landelijke aftrap van het Nieuwjaarsvegen. Maar dat hoeft niets te betekenen, vindt Van Zutphen. Ze is realistisch genoeg om in te zien dat niet alle Nederlanders zich met stokken en stelen de deur uit laten jagen om het eerste vuilnis van 2017 bijeen te schrapen. Duizenden Nederlanders deden dat wel met hun buurt, maakt de stichting op uit alle initiatieven die zich hebben aangemeld. 'En alle beetjes helpen.'

Alle beetjes helpen, dus ook de junkie die spontaan een zwervende kerstboom bij zijn stam grijpt en hem over het hek van de Noorderkerk mikt. Met zijn voet veegt hij nog wat lege vuurwerkdozen bij elkaar, grommend van de inspanning.

Potje vegen

Alle beetjes helpen, vindt ook Ger. Dus laat de Amsterdammer zich even over twaalven uit zijn huis porren voor het goede doel. Als Frank Reef met een uitschuifbare vishengel op het raam tikt, schuift het gordijn opzij en verschijnt Ger - vriendelijk hoofd, armen vol tatoeages - ten tonele.

Zijn hond staat in de waakstand, maar Ger komt graag naar buiten voor een potje vegen. Er zijn er niet veel zoals hij in de Jordaanbuurt. De honderden deurhangers die de stichting Nederland Schoon er heeft uitgedeeld, belanden bijna allemaal bij het oud papier. Maar Ger kan het initiatief wel waarderen: 'Beetje opruimen, kleine moeite.'

Met de bezem die Reef hem door het raam heeft aangereikt, begint hij de vuurwerkrestanten van de Lindengracht bijeen te vegen. Gers overburen van nummer 214 helpen mee, al maakt Mireille de onvergetelijke fout door open te doen voordat porder Frank tegen de deur heeft kunnen tikken. 'Even overnieuw', zegt ze, waarna ze net zo enthousiast de gratis bezem in ontvangst neemt.

Voor het inmiddels traditionele Nieuwjaarsvegen is dit jaar een aloude traditie opgepoetst. Reef, eigenaar van een surfwinkel, heeft er wel schik in als hij met zijn hengel langs de deuren gaat. Toch laten maar weinig Jordanezen zich vandaag tussen half twaalf en twaalf 'wakker' porren. Vroeger had de porder het stukken drukker in de Amsterdamse volksbuurt, waar hij de arbeiders wekte voordat hun dienst begon.

De porder

De porder of klopper behoort tot de beroepen uit lang vervlogen tijden. Het verdiende lang niet slecht. Soms had een porder, die opkwam in de 19de eeuw en verdween tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog, wel zeventig tot honderd mensen op zijn klantenlijst staan. Ze betaalden hem per week 7 cent om tussen vijf en zes uur ’s ochtends te worden gewekt. Om zelf op tijd wakker te worden – wekkers bestonden nog niet – moest de porder vaak een collega-porder inhuren. Gewapend met een knuppel, een lange hengel en een lantaarn ging de porder de deuren langs. Met de knuppel tikte hij drie keer op de voordeur, de hengel was er voor de ramen op de hoger gelegen verdiepingen. Hij of zij – relatief veel vrouwen deden het werk – had ook nog een bos sleutels bij zich voor als niemand op zijn oproep reageerde. Want de klant betaalde nu eenmaal om te worden gewekt, zodat hij op tijd op zijn werk verscheen. Het beroep van porder werd vaak binnen de familie doorgegeven en stierf uit door de komst van de wekker. De markantste porder van Amsterdam luisterde volgens het blad Geschiedenis naar de naam Lood en deed veel meer dan kloppen op de deuren. Zo gaf hij ook het weerbericht door (’t heeft vannacht krimmeneel geijzeld’), en de laatste nieuwtjes.

Het opgeruimde soort

De meeste bewoners zijn waarschijnlijk al lang opgestaan of hebben zo'n duwtje in de rug niet nodig om met opruimen te beginnen. Ook Emiel had zijn stoepje voor de komst van Reef al schoongeveegd, want 'dat hoort nou eenmaal bij oud en nieuw.' Met Mireille vormt hij al bijna 36 jaar een stel dat je gerust van het opgeruimde soort zou kunnen noemen. Ze houden van hun buurt en ook een beetje van volkszanger Wesly Bronkhorst, die met een Jordanese medley alle vegers in polonaise over de markt weet te krijgen.

Van Zutphen slaat het tafereel vrolijk gade. Ze heeft het idee dat het opruimtechnisch de goede kant opgaat met het land. Zo zag ze bij het wegrijden uit Haarlem dat er al flink was geveegd en trof ze in heel Amsterdam goede gevulde vuilniszakken vol vuurwerkafval aan.

Uit een onderzoek dat haar stichting door TNS/Nipo liet uitvoeren, blijkt dat de Nederlander het schoonhouden van zijn stoepje in toenemende mate als zijn eigen verantwoordelijkheid beschouwt, en niet die van de gemeente. Al laat een groep van 7 à 8 procent 'hardnekkige vervuilers' zich volgens Van Zutphen waarschijnlijk nooit een bezem aansmeren, zelfs niet als die gratis is. 'Die vindt: we betalen er belasting voor, dus laat de gemeente dit lekker opruimen.

'Nederland is best een schoon land, vindt ze. 'Uit de metingen van Rijkswaterstaat op duizenden plekken in Nederland, komt een gemiddelde van 7,3 naar voren.' Een goed cijfer, zegt ze, hoewel buurten volgens haar enorm kunnen verschillen. Het werkelijke cijfer en het 'schoonheidsgevoel' van de Nederlander verschillen. 'Maar dat komt ook doordat we ons de vieze plekken lang blijven herinneren, zoals een festivalterrein of de binnenstad met Koningsdag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.